WED 19 SEPT 2018

Already another nice and informative review of our upcoming release... Friday in Roeselare, Saturday in Maasmechelen and Monday at the Timisoara Early Music Festival.



THE MAGNIFICENT ENTHUSIASM OF ENGLISH GOTHIC MUSIC


The Liberation of the Gothic
Florid polyphony by Thomas Ashwell and John Browne



Bjorn Schmelzer brings his speculative musical-historical approach to English music of the late 15th and early 16th century, once again combined with the highest levels of both music and recording technology, and the result is stunning. The fine singers of the Belgian choir Graindelavoix completely won me over to this music, even though I had been immersed in the less ornate but still moving (and more or less contemporary) music from the Peterhouse Partbooks, as sung by Scott Metcalfe's Blue Heron.


One of Schmelzer's starting points is this short video by Paul Binski, Professor of the History of Medieval Art at Cambridge University, who discusses the amazing art and architecture, sadly defaced by iconoclasts during the Reformation, of Ely Cathedral's Lady Chapel.




Schmelzer finds in the splendour of the Lady Chapel and its impetus in Marian theology a parallel to the music of John Browne, who was born in 1480 but lived only until 1525; and Thomas Ashwell, who may have been nearly an exact contemporary, though it's possible he died as early as 1513. The "florid polyphony" of Browne and Ashwell has the same ebullient drive as the double-curved ogee arches of the Lady Chapel, and Schmelzer underlines this exuberance through his animated interpretation, which his expert choir handles with aplomb. This is what Pater meant when he said in The School of Giorgione (1873) that "All art constantly aspires towards the condition of music."


Still, there's another level beyond the florid decorations, and John Ruskin touches on it in The Stones of Venice: There are however, far nobler interests mingling, in the Gothic heart, with the rude love of decorative accumulation: a magnificent enthusiasm, which feels as if it never could do enough to reach the fulness of its ideal ; an unselfishness of sacrifice, which would rather cast fruitless labour before the altar than stand idle in the market; and, finally, a profound sympathy with the fulness and wealth of the material universe, rising out of that Naturalism whose operation we have already endeavoured to define. In the end it is the spiritual nature of both Ely Cathedral and the music of Browne and Ashwell, a deep connection to the cult of Mary. Ruskin's "magnificent enthusiasm" is evident in this marvellous disc.


Dean Frey


FRI 14 SEPT 2018

Some people (for example here Stephen Smoliar) are getting excited about our upcoming new CD...release concerts next week!!


GRAINDELAVOIX' GOTHIC PERSPECTIVE ON MUSIC



Tomorrow the Spanish Glossa label will release its latest recording of the a cappella choir Graindelavoix, led by Director Björn Schmelzer. I first encountered this ensemble in May of 2016, not too long before Examiner.com lapsed into its extinction. On that occasion I was writing about the group’s recording of the earliest known complete setting of the Ordinary of the Mass attributable to a single composer. The composer was Guillaume de Machaut, and the setting is known as the Messe de Nostre Dame.

The title of the new album is The Liberation of the Gothic, and it involves a period that is roughly 150 years later than the time when it is believed that Machaut composed his Mass setting. During the period between these two recordings, Graindelavoix has undergone some changes. The Machaut setting was sung by a ten-member all-male choir. On The Liberation of the Gothic there are only eight vocalists, including two women in the soprano range: Anne-Kathryn Olsen and Carine Tinney. The male vocalists are altos Razek-François Bitar and Tomàs Maxé, tenors Albert Riera, Andrés Miravete, and Marius Peterson, and bass Arnout Malfliet. The central selection is another Mass setting, the Missa Ave Maria by Thomas Ashwell, flanked on either side by Marian hymn settings composed by John Browne, beginning with a “Salve regina” and concluding with a “Stabat mater.”

As always, for those who cannot wait until tomorrow, Amazon.com is processing pre-orders for this CD. However, it is worth noting that, on the same date, an MP3 download page will also be enabled. I mention this because the download version includes a “bonus track,” “Rex virginum amator,” a polyphonic setting of a Kyrie chant taken from the Las Huelgas Codex, a manuscript that probably predates Machaut’s Mass setting by about half a century. (Schmelzer included a Las Huelgas sequence between two of the movements on his Machaut album.)


The “liberating” Gothic architecture of Sainte-Chapelle in Paris (photography by Oldmanisold, from Wikimedia Commons, licensed under the Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International license)

Back when I worked for the campus radio station at the Massachusetts Institute of Technology, I would occasionally encounter early music albums that included the adjective “gothic” in the title. However, the only form of gothic music that Wikipedia recognizes is gothic rock; and the adjective “gothic” never appears on the Wikipedia page for Renaissance music (the period during which Ashwell and Browne were active). Grove Music Online is a bit more productive. While there is no explicit entry for gothic music, searching for “gothic” turns up entries for music from both the middle of the fourteenth century and the fifteenth.

Schmelzer’s choice of title was inspired by John Ruskin’s writings about Gothic architecture and how it “liberated” construction from the constraints of Romanesque architecture, allowing for structures that were taller, lighter, and stronger. The final paragraph of Schmelzer’s essay for the accompanying booklet takes Ruskin’s thoughts to the next level:

According to John Ruskin the liberation of Gothic does not only concern lines, ribs and folds, freed from their submission to structure and turned into structure themselves, making structure and ornament indistinguishable. It concerned also the workers, not submitted to repetitive, mechanical work but investing in continuous and infinite variation. Should we not also include the singers of English polyphony here, for whom no contradiction existed between individual involvement and textural totality?

The booklet page for the track listing describes the music of Ashwell and Browne as “florid polyphony.” It is through such a “florid” approach to embellishment that Schmelzer’s blurring of boundaries between structure and ornament is realized. It does not take the attentive listener long to be drawn into the richness that emerges when those boundaries are blurred. Such floridity is further reinforced by parallel richness encountered in the very sounds of the voices themselves. One might say that, in Schmelzer’s approach to performance, the beauty of the voices (bel canto?) themselves is as significant as the many aspects of florid execution that have been committed to marks on paper.

This recalled what struck me the most when listening to Schmelzer’s account of Machaut. In my Examiner.com article I speculated that performance of Machaut’s “text” (such as it was) “involved not only individually improvised embellishments but also improvised counterpoint, often leading to original harmonic progressions.” On this new album spontaneity of performance is probably not as extreme; but, if it is no longer occupied with the notes being sung, it can still take liberties with the coloring of the voices doing the singing.
Stephen Smoliar


Read the article

THU 13 SEPT 2018

A nice review by Jacek Tabisz of our Wroclaw concert (in Polish)


Kunsztowna wolność renesansu

Dzisiaj, czyli 9 września 2018 roku, odbył się wieczorem koncert, z którego słyną Wratislavie Cantans. Miało miejsce muzyczne wydarzenie, który otwiera bramy wyobraźni, a u niektórych szczęśliwych wrażliwców zostaje na całe życie, aby je nieco zmieniać swoim pięknem. Nim jednak przejdę do zachwytów nad programem Media vita in morte sumus sławnego zespołu Graindelavoix napiszę kilka słów o koncercie, który odbył się wcześniej.

Zwyczajem Wratislavii stały się już od dekad Kursy Muzyki Oratoryjnej i Kantatowej. Tym razem tematem kursu była muzyka francuskiego baroku, czyli kompozycje Louisa-Nicolasa Clerambault, Jeana Gillesa, Marca-Antoina Charpentiera, Jeana-Baptisty Lully’ego i Andre Campry. Koncert otwierało też krótkie preludium na lutnię świetnego Roberta de Visee, który jak nikt inny potrafił zawrzeć w kompozycjach na lutnię zagadki przestrzeni. Preludium d-moll zagrał znakomicie Anton Birula.

Ogólnie zespół instrumentalny był bardzo dobry i świetnie zaznajomiony z estetyką baroku francuskiego, pełnego nakładających się płaszczyzn, subtelnego ale też nieco kostycznego i hieratycznego, budującego emocje i malowniczość w sposób protoromantyczny już od XVII wieku. Cały zespół instrumentalistów NFM budował bazę dla popisów wokalistów – kursantów w chórze i solowo fachowo i z polotem. Muzyków grających bez kursantów usłyszeliśmy w Preludium z Sonaty H.548 Charpentiera. Była w nim majestatyczność, francuski esprit oraz blask słońca kojarzący się z Królem Słońce .

Popisy wokalistów-kursantów zaczęły się niefortunnie, po czym na szczęście poziom wykonawczy wzrastał, aż osiągnął całkiem przyzwoity pułap, pozwalający cieszyć się pięknem francuskiej muzyki doby baroku. Pecha miał Clerambault, którego muzyka nie mogła ożyć przy zupełnie niespójnej emisji i dynamice głosów poszczególnych śpiewaków. Pojawiły się też zbyt liczne błędy intonacyjne, zmuszające nawet instrumentalistów do zbaczania z właściwego kursu.

Później było już tylko lepiej, przez co mogłem się nacieszyć niebanalną dyrygenturą australijskiego specjalisty od muzyki dawnej – Benjamina Bayla. Okazało się, że młodzi śpiewacy mają spory potencjał, zaś na przykład basy śpiewały już na poziomie w pełni dojrzałych artystów. W innych wypadkach na przykład jedna sopranistka była świetna w zdobnictwie i wyczuciu stylu, jednak miała jeszcze nie w pełni ułożony głos, inna z kolei dysponowała pięknym głęboki sopranem, ale jeszcze nie dopracowała niskich dźwięków swojej skali. Muzyka francuska okazała się bardzo trudnym sprawdzianem dla młodych adeptów sztuki śpiewu. Mimo to po pechowym Clerambault było całkiem

Muzyki powstałej w cieniu gustu Króla Słońce mieliśmy okazję słuchać w Oratorium Marianum Uniwersytetu Wrocławskiego. Po tym Wratislavia przeniosła się do jednego z najpiękniejszych arcydzieł gotyku jakie znajduje się na obecnym terytorium Polski, czyli do dwupiętrowej Kolegiaty Świętego Krzyża i św. Bartłomieja. Tu swoją niezwykłą sztukę przedstawili po raz kolejny już śpiewacy z Graindelavoix. Parę lat temu wykonywali w tym samym miejscu sławną Mszę Nostre Dame de Machauta, tworząc prawdziwy wszechświat gotyckiego wielogłosu.



Po moich wrażeniach z Machautem w wydaniu Graindelavoix nie mogłem nie zakupić kilku ich płyt, w tym rewelacyjnej interpretacji muzyki późnogotyckiego Cypru. Te fonogramy nagrane dla hiszpańskiej Glossy są artystycznie bezcenne. Jednak rok temu słyszałem ich w transmisji przez radio repertuaru późnorenesansowego. Miałem wtedy wrażenie, że zniknęła ta anarchiczna doskonałość, jaka oczarowała mnie na wrocławskim koncercie (ten radiowy transmitowany był z Warszawy). Wydawało mi się, że przeciwstawna w swej homogeniczności wobec gotyckiej wielogłosowość renesansu odebrała Graindelavoix ich podstawy atut, jakim jest wielka indywidualizacja głosów wykonawców, oraz całych ich stylistyk, zaczerpniętych wprawdzie z tez i przypuszczeń dotyczących dawnego brzmienia śpiewu, lecz z bardzo różnych źródeł. Nie na próżno szef zespołu, Bjorn Schmelzer, został uznany za najbardziej kreatywnego antropologa.

Inną nowością w spojrzeniu Graindelavoix na muzykę jest inspirowanie się graficznym zapisem muzyki, co przynajmniej w muzyce późnego gotyku wydaje się być dobrym tropem. Oczywiście nikt nie wie, jak taka inspiracja powinna wyglądać. Mnie to kojarzy się nieco z malarstwem ragowym w Indiach, które ma sugerować kształt najbardziej wyrafinowanej formy muzycznej północnych Indii. Gdy jednak się słucha Graindelavoix zapomina się o tego rodzaju wątpliwościach, bowiem śpiewacy tego zespołu z ogromną perfekcją manipulują muzycznym czasem, zatrzymując go i rozciągając. Na to nakłada się wielogłosowość tak uważna i pełna skupienia, że każdy najdrobniejszy związek wertykalny głosów staje się mikrouniwersum, filozoficzną zagadką, lub pięknym dźwiękowym brylantem.

Program zaprezentowany tym razem na Wratislavii Cantans przez belgijskich artystów miał dwa rozdziały. Pierwszy dotyczył snu, drugi zaś śmierci. Osnową pierwszego był motet Aleksandra Agricoli i zainspirowane nim utwory Senfla, des Presa, Coppiniego, Obrechta i Divitisa. Bałem się trochę, że po moich zachwytach późnym gotykiem w ujęciu Graindelavoix ich renesans ponownie mnie rozczaruje. Nic bardziej mylnego! Natychmiast zanurzony zostałem w labiryntach muzyki, w wydobytych na światło dzienne zagadkowych zaułkach muzyki znanej mi pozornie tak dobrze, jak arcydzieła des Presa. Jednocześnie śpiewacy podkreślali elementy wzięte od Agricoli jakimś zupełnie nierealnym światłem, tak że mogłem być naocznym świadkiem powtórzonej po 500 latach inspiracji. To było zupełnie niezwykłe. Tak wielką wrażliwość i wyobraźnię w wykonawstwie muzyki dawnej można porównać tylko z Marcelem Peresem, którego śladami Graindelavoix do pewnego stopnia zresztą wędruje, nawet poprzez rezydencję w Royaumont, która skończyła się w tym roku projektem ukazującym gotyckość angielskiego renesansu.



Druga część koncertu dotyczyła śmierci (której sen jest delikatnym tchnieniem) i zawierała utwory de Kerle, Gomberta, Shepparda i di Lasso. Tu czas jeszcze mocniej zamarł, wielogłosowe labirynty stały się jeszcze bardziej niepokojące i skaliste, kontakt z rzeczywistością był niemal niemożliwy do utrzymania. „Jak oni to robią?” – myślałem sobie śledząc cantus firmus w wysokich głosach, którego chyba nikt nie śpiewał, a jednak wił się między głosami jak złota nić.

Podobnie jak w przypadku Peresa i jego Ensemble Organum, tak i w wypadku Graindelavoix i Bjorna Schmelzera ciężko uwierzyć w taką muzyczną doskonałość, w tak uważne odczuwanie każdego tonu i każdej relacji tonów i w to, że to wszystko budowane jest w sposób śmiały i ekstrawagancki, momentami wręcz bezczelny. U Graindelavoix słyszymy co jakiś czas orientalizm, ludowość oraz współczesną melorecytację której nie powstydziłby się Schoenbergowski Pierrot. A jednak wszystkie te elementy, dalekie w czasie i przestrzeni, zbiegają się w jednej muzycznej chwili i uderzają w słuchacza z całą mocą. To był piękny koncert!


MON 10 SEPT 2018

At 7 concert in Syców : Josquin, Gombert, Sheppard, Lasso,...

With Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Razek François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Joachim Höchbauer, Björn Schmelzer (dir.)

Photos by Joanna Stoga / NFM


SUN 9 SEPT 2018

Concert in 5 minutes in Wroclaw


SAT 8 SEPT 2018

Interview with Björn Schmelzer by Ryszard Lubieniecki (in Polish)!

NIE WIEMY, JAK BYŁO

Wykonywanie muzyki średniowiecza nie ma dla mnie absolutnie nic wspólnego z powrotem do korzeni czy jakiegoś niebiańskiego stanu muzyki – rozmowa z Björnem Schmelzerem, założycielem zespołu graindelavoix.


RYSZARD LUBIENIECKI: W graindelavoix zajmujecie się głównie repertuarem polifonicznym średniowiecza i renesansu. Kompozycje te dzieli często ponad 200 lat. Jak postrzegasz różnicę pomiędzy tymi dwoma okresami? Renesans stanowi według ciebie bezpośrednią kontynuację średniowiecza, czy wyraźnie je rozdzielasz?

BJӦRN SCHMELZER: Wierzę w kontynuację, ale myślę, że nie powinniśmy postrzegać jej jako tożsamej z tradycją. Kontynuacja może istnieć tylko dlatego, że jest pełna „przełamań”. Weźmy na przykład Guillaume'a de Machaut i Jeana Hanelle. Machaut stał się bardzo znany, podczas gdy o Hanelle słyszało niewielu. Nie jesteśmy nawet pewni, czy był twórcą muzyki, którą nagraliśmy na albumie „Cypriot Vespers”. Jest to hipoteza Karla Kügle, muzykologa z Uniwersytetu w Utrechcie, który całkiem przekonująco stwierdził, że te motety i inne utwory z Kodeksu Turyńskiego są autorstwa właśnie Jeana Hanelle. Ale prawdopodobnie kompozycje z rękopisu, w czasach jego spisania, nigdy nie zostały wykonane. Kodeks całkowicie zaginął w archiwach dworu sabaudzkiego.


Z jaką kontynuacją mamy więc do czynienia? Bardzo dziwną, bo rozproszoną. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że kolejne osoby są uczniami, mistrzami itd. Ten rodzaj kontynuacji jest czymś, co szczególnie lubię w muzyce Zachodu. Możesz powiedzieć, że czujesz ją od XII, XIII wieku (od narodzin tzw. zapisywanej polifonii), aż do teraz. To rodzaj rozwidlającej się drogi, która prowadzi w różne strony, do której rzeczy dołączają i dzielą się, do której każdy twórca coś wnosi.




Co w takim razie z Guillaume'em de Machaut? W podręcznikach do historii muzyki przedstawia się go jako bezpośredniego kontynuatora tradycji.

W tekście dołączonym do płyty z „Mszą Notre Dame” Guillaume'a de Machaut pisałem, że postrzegam Machauta jako oszusta, który użył tradycji do wykonania swojej muzyki. Potrzebował jej, by móc pracować ze śpiewakami. W pewien sposób jednak ich przechytrzył i tak naprawdę zdradził tradycję. Kazał wykonawcom robić coś, czego nie robili nigdy przedtem. Słuchając „Mszy Notre Dame”, możesz sobie wyobrazić, że śpiewacy w tamtym czasie byli zszokowani tym, co Machaut skomponował. To samo tyczy się Jeana Hanelle. Jego muzyka w niektórych momentach jest bardzo dziwna, niemalże „awangardowa”. Jej wykonywanie nie ma dla mnie absolutnie nic wspólnego z powrotem do korzeni czy jakiegoś niebiańskiego stanu muzyki. Ta muzyka ukazuje „przełamania” w historycznym porządku symbolicznym.



Celowo poszukujesz takiego repertuaru?
Z graindelavoix próbuję pracować nad logiką „przełamań”: wykonywać nie ten repertuar, który jest reprezentatywny dla danego okresu, ale dokładnie odwrotnie – śledzić to, co umyka logice danego czasu i poprzez wykonanie zmieniać nasze postrzeganie okresu historycznego.

Ale co to ma wspólnego z muzyką polifoniczną?
Dawne utwory, przekazane w rękopisach, trochę przypominają ideę szklanej architektury: wydają się na pozór zupełnie jasne i transparentne, ale tak naprawdę wymagają udziału wykonawców, dodania ornamentu w celu ożywienia struktury. W tym sensie muzyka zapisana funkcjonuje jak diagram, stworzony w celu pobudzenia plastycznej konstrukcji do akcji. Na przykład muzyka Jeana Hanelle w swoim toku cały czas przekształca się, wymyka się próbom zamknięcia w jakichś sztywnych ramach.

Walczę z pseudohistorycznymi przekonaniami, traktującymi muzykę dawną jako czystszą i prostszą formę muzyki, które kompletnie ignorują dynamikę, barwę. Poza puryzmem problemem jest także przeświadczenie o tzw. geometrii struktury muzyki polifonicznej. Założenie, że nie jesteśmy w stanie zrozumieć tej muzyki, nie możemy się w nią wczuć, że jest przykładem czystej abstrakcji, czystej konstrukcji. W tym sensie trafia ona do współczesnego człowieka. Idea ta pochodzi z lat 20. Niemcy nazwali ją Nową Rzeczowością (Neue Sachlichkeit). Porównaj to z obrazem społeczeństwa w filmie „Metropolis” Fritza Langa i ideą nowoczesnego, robotycznego człowieka, automatu... Za dobre wykonanie polifonii wciąż uważa się wykonanie czyste i abstrakcyjne: „to czysta, anielska muzyka, nic nie czujemy, ale to jest właśnie to, czego chcemy”. Razem z graindelavoix próbujemy krytykować tę postawę.

Z drugiej strony zauważyłem jednak (jako kompozytor i wykonawca muzyki współczesnej), że wiele osób z kręgów muzyki najnowszej (będących często przeciwko pewnym tradycjom muzyki klasycznej) ceni muzykę graindelavoix dużo bardziej niż tzw. muzycy klasyczni. W tym, co robicie, widzę wiele nowoczesnych elementów: rozpoczynając od szaty graficznej albumów, przez realizację nagrań, aż po udział w berlińskim festiwalu MärzMusik i projekty z choreografami. W jaki sposób postrzegasz to, że wykonując muzykę dawną, jednocześnie zbliżacie się do tego, co uważane za nowoczesne?
Dla mnie praca z muzyką dawną jest pracą z materią i w tym sensie nie różni się to od muzyki współczesnej. Szkoda mi czasami, że ludzie z nią związani tak bardzo podkreślają ten element „współczesności”. To jest coś w rodzaju psychozy (podobnej do „autentycznej przeszłości, którą straciliśmy na zawsze”), bo co „współczesny” właściwie oznacza? Tak jak nie wiem, czym jest muzyka dawna, czym jest przeszłość, tak samo nie wiem, czym jest współczesność. Wygląda to na rodzaj ciasnej drogi – prób bycia nowoczesnym, w żadnym przypadku nie staromodnym, nie konserwatywnym. Myślę, że powinniśmy powoli pozbywać się tego typu podziałów...

Świetnie, że dostaliśmy zaproszenie na MärzMusik, a stało się to dzięki Berno Polzerowi, kuratorowi festiwalu. Jest on zupełnie, powiedziałbym, nie tyle niemodernistyczny, co raczej niepostmodernistyczny. Dla niego ten festiwal traktuje o czasie i przeszłości, a modernizm jest drogą specyficznie odnoszącą się do tych dwóch elementów. Pojawia się tam rodzaj rewolucji, że „możemy zrobić to bez przeszłości”, a jednocześnie pogląd o powrocie do przeszłości, przeszłości, która zawsze wybucha ponownie, nawet gdy się tego nie spodziewamy i nie chcemy, jak freudowska represja. Zawsze powraca, ale nigdy nie w tej samej postaci. To sprawa zasadnicza: jak coś może powrócić jako coś, czego nigdy nie przeżyliśmy, jako coś, co jako takie nigdy nie istniało. W ten sposób modernizm łączy się z muzyką dawną.



Dla mnie, poza samymi wykonaniami muzycznymi, interesujące są również teksty, które publikujesz. Jednocześnie wiem, że czasami wzbudzają one pewne kontrowersje – jako dobry przykład może posłużyć esej dołączony do albumu z „Mszą Notre Dame” Guillaume'a de Machaut, który w pełni zrozumiałem dopiero po przeczytaniu twojego komentarza pod recenzją tejże płyty na blogu Davida Leone. Czy mógłbyś powiedzieć coś więcej na ich temat?
Myślę, że problem z pewnym niezrozumieniem, czy też czasami odrzuceniem moich tekstów tkwi w tym, że nie jestem związany z kręgami akademickimi. Nie posiadam dyplomu muzycznego, poza podstawowymi studiami muzykologicznymi, które po trzech latach zmieniłem na antropologię. Jednocześnie mój sposób prowadzenia polemik na gruncie sztuki i estetyki jest związany z dziedzinami akademickimi. Swoje teksty publikuję np. właśnie w broszurach dołączonych do CD. Są tacy, którzy nie biorą tego na poważnie, bo to tylko tekst z książeczki. Mówią: „to nie jest artykuł naukowy, gdzie są dowody na te twierdzenia”. Postrzegają to jako zatarcie granic pomiędzy tym, co powinien reprezentować sobą artysta, a tym, nad czym powinien zastanawiać się uczony. Myślę, że to okropne, kiedy muzycy są rodzajem „artystycznej zoologii”, funkcjonującej jedynie do odtwarzania akademickich odkryć i niemającej własnego głosu. To okropne, kiedy wykonawstwo jest tylko bezmyślnym aktem, a akademickie badania pozbawione są spontanicznego, performatywnego aspektu. Powracając do tekstów dołączonych do płyt: nie tylko nie są one brane na poważnie, ale często również odrzucane z powodu braku tego, co ludzie chcieliby tam znaleźć – notkę z Wikipedii o Guillaumie de Machaut, bez pytań i polemik natury estetycznej...

W świecie muzyki dawnej jesteście często postrzegani jako eksperymentatorzy, będący w pewnym sensie w opozycji.
Nie jestem zainteresowany wykonywaniem muzyki dawnej z czysto estetycznych pobudek albo by ludzie poczuli się lepiej. Nie jestem terapeutą, nie dostarczam rozrywki w komercyjnym sensie tego słowa. Czasami nasza postawa postrzegana jest jako obrazoburcza, ponieważ staramy się dać nowe możliwe obrazy przeszłości, alternatywy do powszechnych przekonań. Ta idea przyświecała nam od początku. Artyści powinni walczyć przeciwko przeciętności i powszechnym przekonaniom, które uważam za najokropniejszy idiotyzm naszych czasów. Te oświadczenia, że „wszyscy to wiemy”, „wszyscy wiemy, że w średniowieczu tak było”, „wszyscy wiemy, że muzyka renesansu tak powinna brzmieć”. Znajdziesz to w wielu tekstach akademickich, także najważniejszych muzykologów.

Twoja krytyka wymierzona jest więc głównie w muzykologię historyczną?
Rekonstrukcja przeszłości, w której możliwość wierzy historycyzm, jest tak naprawdę naszym obrazem współczesności, rzutowanym na przeszłość. Ale może powinniśmy odważyć się, by pójść w historycyzmie aż do samego końca? Jest jedno często cytowane zdanie Hegla, które bardzo cenię, parafrazując: „Zagadki starożytnych Egipcjan były zagadkami przede wszystkim dla samych starożytnych Egipcjan. Jaka była własna świadomość tamtych ludzi, świadomość tego, co robili?”.



Możliwość rekonstrukcji przeszłości nie jest tylko kwestią: „Och, ale jesteśmy odcięci od przeszłości, nigdy nie dowiemy się, co rzeczywiście się wydarzyło”. Ludzie w tamtym czasie sami nie wiedzieli, co tak naprawdę się wydarzyło! To paradoks! To naprawdę dziwne, że wyobrażamy sobie ludzi XIII i XIV wieku, którzy dokładnie wiedzą, co robią. Przeszłość jest czymś, co zawsze ma miejsce potem, czymś, co nie istnieje w momencie, gdy ludzie coś robią. Powinniśmy traktować to, co stworzyli ludzie w czasach średniowiecza lub renesansu, jako stworzone dla przyszłości. Niektórzy kompozytorzy nie tworzyli swojej muzyki w pierwszej kolejności dla sobie współczesnych, w innym przypadku nie zapisywaliby jej w tych wszystkich cennych manuskryptach. Tak naprawdę mamy więc do czynienia z muzyką stworzoną dla nas.

Możesz to opisać na jakimś przykładzie?
Chociażby„Mszę Notre Dame” Guillaume'a de Machaut postrzegam nie jako dzieło swojego czasu, ale znacznie bardziej jako dzieło swojemu czasowi przeciwne. Oczywiście, 50 lat później lub nawet wcześniej sensacyjność utworu prawdopodobnie już wygasła, styl poszedł w inną stronę i bez żadnych pytań pochłonął innowacje Machauta, ale twierdzenie, że ta muzyka była typowa dla swojego czasu, nieświadomie umieszcza ją w ewolucjonistycznym poglądzie na historię muzyki, neutralizując jej wagę jako wydarzenia artystycznego. Nie jestem przekonany, czy śpiewacy w tamtym czasie byli tak szczęśliwi, wykonując „Mszę Notre Dame”, czy lubili ją śpiewać, czy się z nią identyfikowali. Prawdopodobnie zupełnie nie. Przekonanie o tym, że ludzie identyfikowali się z dziełami sztuki lub muzyką swojego czasu, jest czymś, co zawsze zawiera się w powszechnym przekonaniu, charakterystycznym dla anglosaskiej szkoły analizy. Kiedy budowano katedrę, całe społeczeństwo niemalże przed nią klękało. Myślę, że ars subtilior (czyli niezwykle skomplikowany styl muzyczny schyłku średniowiecza, rodzaj średniowiecznego manieryzmu) dotyczył na przykład naprawdę marginalnej, mało znanej, dziwacznej części społeczeństwa. Nikt się nią nie zajmował, nikt się nią nie przejmował i może właśnie dzięki temu wciąż istnieje. Muzyka ta została zawarta w manuskryptach, ponieważ jej twórcy myśleli, że może w przyszłości ktoś się nią zainteresuje, inaczej po co by ją spisywali?

`

Jak pracujesz z zespołem? Jak dokonuje się wybór repertuaru? Biorą w tym udział pozostali członkowie czy realizujesz własne badania, projekty?
Nazwałem raz naszą grupę kolektywem, ale zostało to źle zrozumiane. To nie tak, że decydujemy kolektywnie, co uważam za trochę pseudodemokratyczne. Przekonanie, że wspólne decyzje są gwarantem wyższego poziomu artystycznego, zawsze uważałem za głupie. Nie mam nic przeciwko kolektywności, ale nigdy nie rozumiałem, dlaczego jest to wartością per se, czy jedna, czy pięć osób decyduje.

Oczywiście, jesteśmy zespołem, ponieważ graindelavoix to grupa wykonawców, którzy zasilają ją własnymi umiejętnościami, pomysłami i inicjatywami. W momencie wykonania mogę zdziałać tylko tyle, ile jestem w stanie, ale nie zdołam osiągnąć tego sam. Robimy to razem. Nie mówię więc do śpiewaków: „powinniście zaśpiewać to tak”. Próbuję raczej zaangażować ich z tym, co potrafią i brać pod uwagę ich propozycje. Nie jest to jednak żaden naturalizm: często krytycy (nawet wypowiadając się pozytywnie) twierdzą, że nasze podejście jest bardziej naturalne lub spontaniczne. Przeciwnie, nie wierzę, że tego typu spontaniczność w ogóle istnieje.

Będąc na waszym koncercie, ma się jednak wrażenie spontaniczności wykonania.
Nawet najbardziej udane sztuczne czy kontrolowane wykonanie zawiera pewien element spontaniczności. W renesansie nazywano ją sprezzaturą. Istotą tej techniki jest wykonywanie czegoś sztucznego, ustalonego w taki sposób, by wydawało się „naturalne”. To gest niemalże spontaniczny, ale bardzo przemyślany. Każdy dobry wykonawca go potrzebuje, w przeciwnym razie publiczność z nim nie sympatyzuje. Nie możesz jednak powiedzieć śpiewakom: „spróbuj być tą chwilą”. Nie! To głupota. Musisz to wyćwiczyć, rozwinąć tę umiejętność! Przykładowo pracujemy dużo nad rubatem, długą miarą, bardzo powolnym pulsem. Czasami robię tylko jeden ruch na cały takt. Pomiędzy śpiewacy mają dużą swobodę. Wydaje się proste, ale jest bardzo trudne.

W wykonawstwie historycznym wciąż tkwimy w tej mechanicznej tradycji motorycznej rytmiki, punktowego wykonywania krótkich nut. Zawsze mówię moim śpiewakom: im krótsza jest nuta, tym bardziej musisz ją rozciągnąć. Walczymy przeciwko zapisowi muzycznemu. „Wygładzamy” go i wprowadzamy pewne nierówności (inégalité), wykorzystujemy ornamenty uważane przez moralistów kręgów muzyki dawnej za dekadenckie.



Spotkałeś się z tym wcześniej?
Nie mamy w tym zakresie właściwie żadnych poprzedników ani nauczycieli. Częściowo są nimi może śpiewacy bizantyjscy, chociaż techniki rubato nauczyłem się od marokańskich śpiewaków sufickich. Uwielbiam śpiewaków tradycyjnych nie dlatego, że są bardziej autentyczni, naturalni czy spontaniczni. Wręcz przeciwnie, w wielu przypadkach są po prostu lepsi od muzyków klasycznych. Posiadają bogatszy arsenał „sztuczności”, technik chwytania duszy!

Ze względu na charakterystyczną ornamentację, w recenzjach waszych koncertów często podkreśla się związki z muzyką tradycyjną różnych kultur.
Po prostu wykorzystuję wszystkie elementy, które dają nowe możliwości. Dlaczego nie zajrzeć, co dzieje się w innych gatunkach muzycznych? To, co lubię w muzyce tradycyjnej, to nie ideologia bycia tradycyjnym, bo ja nawet nie wierzę w nic takiego. Muzyka tradycyjna jest dla mnie konceptem ideologicznym. Czasami pracujemy na przykład z marokańskimi śpiewakami sufickimi. Mieszkają w Belgii, to moi sąsiedzi. Tworząc razem z ludźmi z krajów orientalnych, Bliskiego Wschodu i kultury śródziemnomorskiej, mamy ogromny potencjał. Przykładowo nasz kontratenor, Razek-François Bitar, jest Syryjczykiem. Otrzymał klasyczne wykształcenie, ale jest jedną nogą w tradycji śpiewu maronickiego. Razek ma więc możliwość łączenia różnych technik, sposobów kształtowania głosu, robi rzeczy, których inni nigdy nie odważyliby się zrobić lub nie potrafiliby... Na początku masz ludzi świeżo po konserwatorium, znających styl klasyczny, współczesny lub barokowy i nic więcej, a teraz masz śpiewaków, którzy potrafią dużo więcej. Myślę, że te wymiany są bardzo płodne. Przekraczasz clichés tego, jak dawny repertuar powinien być śpiewany według wskazań wykonawstwa historycznie poinformowanego.

Znam kilka waszych wcześniejszych albumów, jak na przykład płytę z motetami z serii o Villardzie de Honnecourt, i zauważyłem, że ich brzmienie jest bliższe tradycyjnym nagraniom muzyki dawnej. Jak postrzegasz zmiany w traktowaniu repertuaru obecnie w porównaniu z waszymi działaniami sprzed powiedzmy 6 lat?
W ciągu ostatnich 2–3 lat przeszliśmy bardzo istotną rewolucję. Zmieniliśmy inżyniera dźwięku i nagrywamy obecnie na dużo większą liczbę mikrofonów, by uchwycić więcej ze skali dynamicznej wszystkich śpiewaków oraz środkowy rejestr – charakterystyczną barwę tenorów i środkowych głosów, która ginie w chóralnym brzmieniu osiąganym przy użyciu jedynie dwóch mikrofonów.

W ostatnich nagraniach słychać każdy oddech wykonawców.

Wszystko jest teraz dużo mocniej wyartykułowane. Przestałem wierzyć już w tę pseudohistoryczną fikcję, że nagranie przy użyciu tylko dwóch mikrofonów jest najbardziej autentycznym sposobem. Muzyka dawna jest zawsze rejestrowana w ten sposób, ponieważ rzekomo uzyskujesz prawdziwy balans, to jak dwoje uszu odpowiada naszemu naturalnemu ciału, temu jak słuchamy... To kompletna bzdura! Nasze ciało potrafi przybliżać, nasze uszy potrafią przybliżać. Gdy jesteś na naszym koncercie, możesz skupić się na jednym ze śpiewaków i twoje ucho idzie do niego! Tym, co tak naprawdę uzyskujesz przy nagraniu dwoma mikrofonami, jest wyciszenie i homogenizacja wszystkich różnic pomiędzy śpiewakami. Dostajesz znacznie bardziej chóralne brzmienie. Problem z nagraniami muzyki dawnej tkwi dla mnie właśnie w tej zupełnej neutralizacji różnic. Łatwiej również ukryć nieczystości. Podejmujemy większe ryzyko, nagrywając na więcej mikrofonów. Staje się to dużo bardziej osobiste. Czujemy się muzycznie i estetycznie zadowoleni z tych ostatnich lat, jednocześnie zauważam, że krytycy mają z naszymi nagraniami coraz więcej problemów. To niesamowite, że wcześniej dostawaliśmy dużo więcej nagród i ludzie bardziej nas doceniali. Teraz, gdy jesteśmy dużo dojrzalsi i rozwinięci artystycznie, a to co robimy jest dużo bardziej śmiałe i ryzykowne, czujemy, że część purystów muzyki dawnej coraz mocniej tego nie znosi. Czasem są naprawdę wściekli i nie oszczędzają mnie: sądzą, że to, co robię, to nonsens czy nawet szarlataneria. Nic na to nie poradzę, muszę z tym żyć.


SAT 8 SEPT 2018

Tonight first concert of Wroclaw-tour, in Bardo !


WED 5 SEPT 2018

Nagesprek over de Utrechtse residentie met Björn Schmelzer.

Photo Koen Broos


THU 30 AUG 2018

Back in Antwerp and everywhere else in the world...
Graindelavoix had a fantastic time in Utrecht, thanks to the Utrecht Early Music Festival, its director Xavier Vandamme, his collaborators and all the kind and sweet volunteers who were assisting during the residency week! We are very grateful!
It was an amazing week!


WED 29 AUG 2018

Final event of our residency at the Utrecht Early Music Festival.

OUTLANDISH
An apocryphal reading of Thomas More’s Utopia

Tonight at 9 pm at the Janskerk.
Now intro by Björn Schmelzer


TUE 28 AUG 2018

At 9 pm our Beckett/polyphony program ‘And Underneath the Everlasting Arms ’ at the Utrecht Early Music Festival.
At 8 pm intro-talk with André Bernold, close friend of Samuel Beckett.

Photos Koen Broos


MON 27 AUG 2018

Open rehearsal till 7 pm of our Beckett/polyphony program at the Janskerk! Concert tomorrow at 9 pm!


MON 27 AUG 2018

At 2 o’clock brother-in-arms Koen Broucke; re-enactment and historicism till the final end!Join us for this lecture-performance at the Janskerk!


SAT 25 AUG 2018

Join us tonight (10.30 pm) at the Utrecht Early Music Festival for two special concerts: 'Burgundian Laments' and the late night contribution of trio Bassett/Garcia/Mota with improvised music...


SAT 25 AUG 2018

Join us for the open rehearsal ‘Burgundian Laments’ till 5 pm at the Janskerk. Concert tonight at 10.30 pm!


FRI 24 AUG 2018

Last update for the people in and around Utrecht:
Concert tonight in Nicolaïkerk is FREE!

The church is open and you can walk in and out as you please, experiencing some of the most captivating pieces by Ockeghem, Josquin, Obrecht and the unsurpassed Officium de Cruce by Loyset Compère! Between 20h and 23h...please join us when you like!


Photos Koen Broos


THU 23 AUG 2018

Friday night graindelavoix performs CONFRERIES at the Nicolaïkerk in Utrecht as part of the opening event of the Utrecht Early Music Festival. From 8 pm to 11 pm... Last minute notice: the Nicolaïkerk will be the whole evening freely accessible: for graindelavoix only, no tickets needed!! Please join-us for an unforgettable chiaroscuro and polyphony experience!


Photos Koen Broos


THU 23 AUG 2018

Björn Schmelzer today in NRC about graindelavoix’ residency/curatorship at Utrecht Early Music Festival!


Read the article [in Dutch]



‘OUDE MUZIEK IS EEN ZOMBIE DIE WIJ TOT LEVEN WEKKEN'


De vroege polyfonie bezingt geen hemelse orde, vindt Björn Schmelzer. „Ze ondergraaft die door dubbelzinnigheid.” Met zijn dwarse zangersgroep Graindelavoix waagt hij zich in het hol van de leeuw.

De mens bezit het gevaarlijke verlangen om het verleden te polijsten. Ook de oude muziek. De vroege meerstemmige zang groeide zodoende uit tot symbool van een vervlogen volmaaktheid. We horen er hemelse klanken in, want het vuil bleef als gemalen koffie achter in de filterzak van de geschiedenis.

De Vlaming Björn Schmelzer diept met zijn groep Graindelavoix dat gruis op, de korrel in de stem. De bassen huilen. De tenoren schuren. De zangers bijten de woorden af, kauwen erop en spuwen ze weer uit: geen eindeloos schaven aan een schoonheidsideaal om het moderne oor te behagen, maar een spel tussen mooie en rauwe klanken. „Een tijdperk laat zich niet herscheppen zonder zijn droesem”, gelooft Schmelzer.

Vanaf morgen kunnen bezoekers van het Festival Oude Muziek zich zes dagen lang onderdompelen in de bevreemdende wereld van Graindelavoix. De groep verblijft „in quarantaine” in de Utrechtse Janskerk, waar Schmelzer iedere dag opent met gesprekken die het boek Herfsttij der Middeleeuwen van Johan Huizinga als inspiratiebron hebben. Hij filosofeert en debatteert hierover met historici Frits van Oostrum en Wessel Krul. Verder kan het publiek repetities en concerten beluisteren en de tentoonstelling Time Regained bekijken.

Het woord quarantaine, uit het eigen persbericht van Graindelavoix, kenmerkt de sentimenten rond de groep. „Menigeen in de wereld van de oude muziek ziet in ons nestbevuilers”, zegt Schmelzer. „Maar die moeten er zijn, hè, die houden een samenleving gezond.”

HET MONSTERLIJKE

De kern van deze onenigheid dateert uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Een groeiend historisch bewustzijn leidde – vooral in Duitsland – tot de herontdekking van muziek uit vroeger tijden, met als beroemdste voorbeeld Felix Mendelssohns vertolking van Bachs Matthäus-Passion een eeuw na de eerste uitvoering in Leipzig. „De nadruk kwam te liggen op de puurheid van deze stukken. De zestiende-eeuwse kerkcomponist Palestrina groeide uit tot een Christusfiguur, het toonbeeld van zuiverheid. Oude muziek werd een spiegel van de perfectie. We zitten gevangen in deze erfenis, die gevaarlijke en fascistoïde verheerlijking van het verleden waarin alles mooier en beter was.”

Toch kenden Mendelssohn en de zijnen ook de ‘horror’ van de polyfonie. De componist bezocht gedurende zijn Italiaanse studiereis het Vaticaan. In de Sixtijnse Kapel hoorde hij het koor met een elders uitgestorven zangersras: castraten. „Hun vocale versieringen gingen voorbij aan schoonheid”, zegt Schmelzer. „Hun stemmen waren de uitkomst van onze zoektocht naar het buitenissige, het sublieme. Ze hadden iets tegennatuurlijks en monsterlijks, zoals Mary Shelleys Frankenstein. Beluister Alessandro Moreschi, de enige castraat van wie we opnamen bezitten. Zijn zang fascineert, maar zij raakt nergens aan ons gevoel voor esthetiek.”

Met Graindelavoix doorbreekt Schmelzer het beeld dat polyfonie uitsluitend het hogere wil aanbidden. Veel gezangen ondermijnen eerder de natuurlijke machtsorde. „Meerstemmigheid is dubbelzinnig. Vijf mannen die in een madrigaal ‘Io moro’ zingen – ik sterf – dat heeft iets van schizofrenie. De Nederlandse filosoof Erasmus haatte polyfonie, want die bevestigde in zijn ogen de grandeur van de kerk. Ik geloof in het omgekeerde: ze bestrijdt die juist van binnenuit.”

Voor Schmelzer maakt polyfonie scheurtjes in het kostbare porselein van de gezaghebbers. Het vlechtwerk van stemmen bespot hun aanspraak op een ondeelbare waarheid. „Vergelijk het werk van de polyfonisten met wat Caravaggio doet in zijn schilderij De bekering van Saulus. Op weg naar Damascus valt deze christenvervolger van zijn paard en krijgt een visioen. Daarna laat hij zich tot Paulus dopen, en groeit uit tot een kerkleider. Maar waar valt het eerst ons oog op in het schilderij? Op de enorme kont van het paard. Dat is een scheur, een barst in de symbolische orde. Wat kon de paus ervan zeggen? Caravaggio volgde de regels van het spel, en toch… Wie weet vond de paus het zelf ook wel grappig. Componisten waren – om met Huizinga te spreken – homines ludentes, spelende mensen. Polyfonie was een device, zoals we die nu in computergames aantreffen.”



FUNDAMENTEEL ONBEGRIP

Schmelzer groeide op in niemandsland, als kind van een Vlaamse katholieke moeder en een Noord-Duitse lutherse vader. „Voor mijn vader vormde taal een middel tot communicatie. Met nonsens en poëzie kon hij niet uit de voeten. Een katholiek leeft in de omgekeerde wereld: eerst nonsens, dan communicatie. Mijn kindertijd stond in het teken van die splijting van de taal.”

Hij was in die jaren koorknaap in de Antwerpse kathedraal. Zijn moeder nam hem mee naar Bachs Matthäus, en op zijn bibliotheekkaart haalde hij allerlei platen, bijvoorbeeld een album waarop het Hilliard Ensemble werk vertolkte van de Britse 15de-eeuwse polyfonist John Dunstable.

„Ik zette dat op en een totale vervreemding overviel me”, vertelt Björn Schmelzer. „Geen enkele herkenning voelde ik. Dat overkomt me ook vaak met de Vlaamse Primitieven. Hun schilderijen fascineren me, maar ze zijn afschuwelijk. Ik kan me niet voorstellen dat mensen Het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck mooi vinden. Ik neem kunst tot me die ik niet kan doorgronden. Dat is fundamenteel. We zijn tegenwoordig ten prooi aan infantilisering. Alles wordt uitgelegd. Hoe moeten we ooit snappen waar het leven over gaat als we alles willen begrijpen?”

FAKE

Dit onbegrip en de gespletenheid van de taal drijft Schmelzer nog altijd voort op zijn reis door de oude muziek. „Polyfonisten gaven ons een groot geschenk, alleen kunnen we ons daarmee niet vereenzelvigen. De muziek van Josquin Desprez gaat niet over ons. In mijn ogen is dat rijkdom, anderen vinden dat problematisch. Zij willen het gat tussen verleden en heden dichten door nagemaakte kostuums of andere kunstgrepen, wat neerkomt op fake-authenticiteit.”

Oude muziek vertolken betekent onderhandelen met de doden. „De erfenis van de polyfonisten is geen cadeau dat we enkel hoeven uit te pakken. We moeten ons het verleden niet toe-eigenen, maar ermee in gesprek gaan. Ik geloof dat componisten van toen beseften dat hun muziek zou voortleven, dat die – om in zombietermen te spreken – ondood is. Daarom metselden ze hun partituur niet dicht, ze maakten een geraamte van noten, dat wij met vlees mogen omkleden. Dat werkte al zo in hun eigen tijd, want Ockeghem werd gezongen in Estland en in Zuid-Italië. Evenals wij nu, vielen die mensen niet met hun eigen tijd samen. De geschiedschrijving suggereert dat ze toen wisten wat ze deden. Dat is een waanbeeld. We kunnen kennis stapelen over het verleden, niettemin blijft er een element van in between dat zich niet laat vastpakken. De werkelijkheid is nooit naakt, altijd aangekleed, versierd, gestileerd, een door de mens geschapen verzinsel. Dat surrealisme proberen we met Graindelavoix bloot te leggen.”


Joost Galema


WED 22 AUG 2018


MON 20 AUG 2018

Saturday 25th of August graindelavoix presents a late evening event at Janskerk Utrecht focusing on lamentations from the Burgundian legacy (Binchois, Ockeghem, Josquin…)and contemporary ones, from Cage to instrumental improvisations. With brothers-in-arms Marcia Bassett, Margarida Garcia and Manuel Mota graindelavoix created in 2014 a sound installation in the crypt of the Saint Servatius Basilica in Maastricht, commissioned by Marres. It promises to be an unforgettable experience! Be there!

22.30 BURGUNDIAN LAMENTS
with Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Razek-François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Adrian Sîrbu, Arnout Malfliet and Joachim Höchbauer, directed by Björn Schmelzer

24.00 LITANY FOR THE WHALE - SURVIVAL OF LAMENTS
with Albert Riera, Marius Peterson, Marcia Bassett, Margarida Garcia and Manuel Mota


FRI 17 AUG 2018

On the occasion of graindelavoix' residency at the Utrecht Early Music Festival, a new book (2 volumes) by Björn Schmelzer and Margarida Garcia will be released, published by MER Paper Kunsthalle , a poetics of graindelavoix in the making...

“One never re-gains time without the risk of grain, distortion and impurity.”

Official opening exhibition TIME REGAINED, August 25th, 2PM
Book presentation August 28th, 4 PM
Janskerk, Utrecht


FRI 17 AUG 2018

NEWSFLASH
Graindelavoix at the Janskerk / Utrecht Early Music Festival


TUE 14 AUG 2018

HUIZINGA HOURS IN UTRECHT

Johan Huizinga has been one of the most important Dutch thinkers and historians of the 20th century, challenging academy, art history, Early Music and avant-garde culture. His reflections on late Burgundian culture and mentality but also his provoking ideas on the importance of play and ritual, and finally his ‘historical sensation' are still major triggers for the performance of Early Music!

During the residency of graindelavoix in Utrecht (25/08-29/08) Björn Schmelzer invites Huizinga specialists Frits van Oostrom and Wessel Krul, and befriended musicians Rebecca Stewart, Anna Danilevskaia and Lukas Henning, for a daily talk and reading around Huizinga’s oeuvre. His books are a starting for the guests to think and talk about history, art, revival, survival and the connection with their own ideas and creations. Every day between 25/08 and 29/08 in the Janskerk in Utrecht from 11h till 13h. Sunday 26th exceptionally in Museum Catharijneconvent!

Join us! Entrance free!


MON 13 AUG 2018

We are proud to announce that graindelavoix/ Björn Schmelzer is artist/curator in residence at the Festival of Early Music in Utrecht 2018!

Graindelavoix will be a whole week (24/08-29/08) “in quarantaine” in the Janskerk for a continuous 24/24 hours program, featuring concerts, interventions of guests and friends and on top of this the expo TIME REGAINED, A WARBURG ATLAS FOR EARLY MUSIC! Have a glimpse on the program here!

More info to follow...


MON 6 AUG 2018

A short review of our Cypriot Vespers in Normandy last week...


DES VOIX EXCEPTIONNELLES


Mercredi 1er août, le festival de musique de l'abbaye de la Lucerne proposait son troisième concert, "Les Vêpres chypriotes", avec l'ensemble Graindelavoix. Cent soixante-dix personnes ont assisté à cette expérience musicale, un voyage entre l'orient et l'occident, ainsi que le présentait Christine Neveu, programmatrice du festival : "Cette année c'est Jean Hanelle en résidence à Chypre au XVe siècle qui sera notre guide, grâce à Graindelevoix. Un chemin musical à accomplir, l'ouest et l'occident ont beaucoup de choses en commun et encore beaucoup à se dire." L'ambiance était minimaliste : quatre petites lampes, neuf choristes vêtus de noir et des voix qui transportent le public. Une expérience incomparable.


La Manche Libre, 03/08)

WED 1 AUG 2018

Tonight Cypriot Vespers at the beautiful abbey church in La Lucerne!


TUE 31 JUL 2018

At 6pm, Fenêtres sur Cour(s), the result of the inspiring masterclass directed by Anne-Kathryn Olsen, Anna Danilevskaia and Vincent Kibildis.

Abbaye de Royaumont
Réfectoire des moines


WED 18 JUL 2018

Serge Martin of Le Soir liked Cypriot Vespers in Saintes!

"Björn Schmelzer, qui ne fait décidément rien comme les autres, aborde cette fois les Vêpres chypriotes, un recueil de motets écrits pour la cour chypriote de la famille de Lusignan, dont l’attribution au seul Jean Hanelle devient vraisemblable. Les motets sont tous construits à partir d’un plein chant tout en s’inspirant des pratiques locales des musiques greco- ou arabo-byzantin. Et Schmelzer réussit la gageure d’enchaîner cette référence traditionnelle, le plain-chant basé sur la ligne de ténor du motet et la partition de Jean Hâtelle. Grâce à son magnifique éventail de voix, très ancrées dans les diverses traditions abordées, Graindelavoix crée pièce par pièce une montée dans la fascination qui culmine dans un mystique « Hodie puer nascitur » final."

Read the article


SAT 14 JUL 2018

Open rehearsal at l'Abbatiale..
Cypriot Vespers in 5 minutes at the Abbey church of Saintes!


SAT 14 JUL 2018

Cypriot Vespers tonight in Saintes!


SAT 7 JUL 2018

Join us at 22h30 in Carolus Borromeuskerk for ciné-concert OUTLANDISH!


FRI 6 JUL 2018

Vandaag in De Standaard, vanavond en morgen in de Carolus Borromeuskerk!


WED 4 JUL 2018

Vandaag in Knack: Peter Vandeweerdt over Outlandish

6 en 7 juli, 22u30 Carolus Borromeuskerk, Antwerpen



SUN 1 JUL 2018

Why graindelavoix is making cinema with live music in the baroque jesuit church of Antwerp: “Few people know, but the real inventors of cinema were of course the Jesuits. Loyola demanded for a cinema of the mind, and Athanasius Kircher used the new invented lanterna magica to realize projections of animated images. Cinema had always a profound connection with the religious desire of afterlife and resurrection, automates, somnambulists and zombies. The jesuits were the first to understand this.The Dutch writer Anton Haakman wrote beautiful pages about it in his book “Achter de Spiegel”.

Don’t miss it, next weekend, 6 & 7 july in Carolus Borromeuskerk in Antwerp!


TUE 26 JUN 2018

Souvenirs of Cypriot Vespers in Perm...


TUE 19 JUN 2018

Daily life in Perm: Lubimov and Schmelzer exchanging secrets in the lobby of Ural Hotel...


TUE 19 JUN 2018

Tonight in in Perm: les ballets C de la B, tomorrow graindelavoix!


SUN 17 JUN 2018

San Vitale is ready for tonight;
graindelavoix as well!
Cypriot Vespers in this location is a grace...
See you at 21h30!


SAT 16 JUN 2018

Stem morgen om 10u af op Klara als u niet in Ravenna bent!

(c) Koen Broos


SAT 16 JUN 2018

Singing Cypriot Vespers in San Vitale Ravenna...calling it an amazing space would be an understatement...
Join us tomorrow at 9.30pm!


FRI 15 JUN 2018

Trailer of OUTLANDISH, our upcoming ciné-concerts in Antwerp's most beautiful Baroque church, Carolus Borromeus. Join us!

Where? Carolus Borromeuskerk, Antwerpen
When? 6, 7 july 2018, 22h30


SAT 2 JUN 2018

Very happy with answers of director Heike Hoffman in Manheimer Morgen newspaper! Thank you and thanks to the all the people of SWR Schwetzinger Festspiele!

Welche Aufführung und welches Konzert fanden Sie selbst das spannendste?
Hoffmann: Die Frage zu beantworten, fällt mir wirklich schwer. Wir hatten in diesem Festspieljahrgang durchgängig ein derart hohes künstlerisches Niveau, dass es fast unmöglich ist, einzelne herauszuheben. Ich höre ja alles und bin wirklich jeden Abend beglückt aus dem Konzert oder der Vorstellung gekommen. Zu den ganz außergewöhnlichen Konzerten darf man sicher den Auftritt des Vokalensembles Graindelavoix mit der „Messe de Nostre Dame“ von Guillaume de Machaut rechnen. Das ist Musik aus der Zeit, als die Notenschrift gerade erfunden war und eigentlich ist sie nur nach umfangreichem Quellenstudium und musikhistorischen Forschungen aufführbar. Was Björn Schmelzer mit seinem Ensemble da geleistet hat, war fremd und faszinierend gleichermaßen und war sicher für viele – auch für mich – ein singuläres Ereignis mit großer Nachwirkung. Noch dazu war die Krypta des Speyrer Kaiserdoms der ideale Aufführungsort für dieses Werk und das hat sich jedem, der dabei war, vermittelt." (Mannheimer Morgen, May 26th)


WED 30 MAY 2018

A midi sur RTBF Björn Schmelzer sur le nouveau CD avec les madrigaux de Cipriano de Rore!

Musiq'3 - RTBF, 12h
Demandez le programme avec Camille De Rijck


SAT 26 MAY 2018

Preparing the full Tenebrae Responsoria cycle of Gesualdo in the gothic Marktkirche of Hannover with fantastic acoustics! Concert tonight at 19h30!


photos Koen Broos


FRI 25 MAY 2018

Why always going to the Kosaken Chor if you can go once to graindelavoix!? Tomorrow last Gesualdo marathon of the season in the Marktkirche in Hannover! Be there!


WED 23 MAY 2018

A review of Machaut concert in Speyer…
“…Und tatsächlich war der expressive Gehalt der Aufführung ganz aussergewöhnlich. Besonders beeindruckte dabei die pausenlos wechselnde Dynamik mit ihren höchst vielfältigen raffinierten Facetten…"

(Gabor Halasz, Die Rheinpfalz, May 18th)


SUN 20 MAY 2018

Today at 5 Cipriano De Rore in the beautiful Jesuit church in St.Omer! Be there!


SAT 19 MAY 2018

For those who are not at the concert in Borgerhout, listen at 8 to the live recording of our Machaut concert in Speyer!

SWR2, Abendkonzert


SAT 19 MAY 2018

Om 20u Roma-concert in de Peperbus in Borgerhout.
Niet te missen!

(Gazet van Antwerpen, 19/05)


WED 16 MAY 2018

Zaterdag iedereen naar "de Peperbus" voor Cipriano De Rore! Concert om 20u.


TUE 15 MAY 2018

Radio soundcheck in the huge crypt of Speyer Dom...
what a wonderful place to sing this music!
Concert at 8!


TUE 8 MAY 2018

Some pictures by Koen Broos of a memorable evening last Saturday in Mechelen...

Thanks to the crew of the Lunalia festival!


SAT 5 MAY 2018

In iets meer dan een uur Gesualdo marathon in de perfectie locatie in Mechelen!


FRI 4 MAY 2018

Soundcheck in Hasselt cathedral. Concert at 8 tonight!


FRI 4 MAY 2018

Morgen laatste kans om Gesualdo marathon mee te maken in België! Inleiding door Björn Schmelzer om 16u in Kunstencentrum Nona. Concert om 19u in de Sint-Pieter-en-Paulkerk Mechelen.
Join us! Foto's Koen Broos


THU 3 MAY 2018

A picture by Katy Olsen, who is of course singing the leading role in Cipriano De Rore madrigals! We are prepared!
Join us tomorrow in the beautiful cathedral of Hasselt!



WED 2 MAY 2018

Weekend met Cipriano De Rore en Gesualdo!
Vrijdag 4 mei de madrigalen van Cipriano in de kathedraal van Hasselt. Zaterdag 5 mei Gesualdo marathon in Mechelen!




MON 30 APR 2018

Nouvel OVNI de l’ensemble graindelavoix….

"Bizarre! Vous avez dit bizarre? Björn Schmelzer et son ensemble Graindelavoix nous avaient séduits récemment dans un étonnant Requiem d'Orazio Vecchi qu'ils interprétaient selon des choix esthétiques étonnants mais à notre sens pertinents..."


SUN 15 APR 2018

Stem vanavond om 18u af op De Parelduiker, twee uur lang met Björn Schmelzer!

(c) Marianna Oklejak

(c) Koen Broos


TUE 3 APR 2018

Memories of Gesualdo in Ghent and a nice review of Gesualdo in Warsaw...
Photos Koen Broos

Responsoria wśród mamutów

Wczorajszy koncert 25 marca, ostatni w cyklu tegorocznych imprez muzycznych w ramach festiwalu Nowe Epifanie, a drugi z występów na tym festiwalu rewelacyjnej grupy Graindelavoix, był niezwykły pod wieloma względami. Po pierwsze - długość. Tenebrae Responsoria Carla Gesualda da Venosa to program autorski zestawiający responsoria skomponowane przez tego twórcę na trzy dni Wielkiego Tygodnia: Wielki Czwartek, Piątek i Sobotę. Rzadko wykonywany razem, przede wszystkim ze względu na długość. Każdy dzień to ponad godzina śpiewu, krótkie przerwy pomiędzy - koncert trwał blisko cztery godziny! Jaka musi być kondycja wykonawców - śpiewających przez cały ten czas a capella? Trudno sobie wyobrazić... Po drugie - kompozytor. Gesualdo to postać niezwykła pod każdym względem. XVII-wieczny arystokrata z książęcym tytułem, niebywale uzdolniony muzycznie - lutnista i kompozytor, a do tego człowiek psychicznie niezrównoważony, morderca, który zabił przyłapanych in flagranti żonę i jej kochanka, a zwłoki wystawił na widok publiczny, zmarł w odosobnieniu, pogrążony w szaleństwie. Ta nadmiernie emocjonalna osobowość znalazła odbicie w tworzonej przez Gesualda muzyce, głównie motetach, a zwłaszcza responsoriach. Cechują je rozbuchane emocje, dziwna, oryginalna chromatyka, skoki melodyczne, dysonanse, słowem cały arsenał środków muzycznych w niezwykle skoncentrowanej formie, wyrażający silne emocje twórcy i wzbudzających silne emocje odbiorcy. Powstało dzieło miejscami tak niezwykłe, że - jak twierdzą znawcy - zbliża się niemal do muzyki atonalnej! Po trzecie - wykonawcy. Graindelavoix to niewątpliwie czołówka muzyków śpiewających muzykę dawną, głównie renesansową, znana z oryginalnego brzmienia, charakteryzującego się wyraźną bizantyjską, a nawet bliskowschodnią nutą (co było szczególnie dobrze słyszalne tydzień temu podczas Nieszporów cypryjskich). Ich interpretacje bywają kontrowersyjne i budzą opór muzykologicznych purystów, ale niewątpliwie w emocjonalną muzykę Gesualda trafiają rewelacyjnie. W końcu kilkugodzinna polifonia mogłaby się stać monotonna i nudna, a śpiewakom z Graindelavoix udało się nie tylko przykuć uwagę słuchaczy, ale wręcz ich "zaczarować" - możecie nie wierzyć, ale mogłabym ich słuchać kolejne trzy godziny! Wielka w tym zasługa prowadzącego zespół Bjorna Schmelzera - muzykologa, antropologa i wizjonera (nota bene wyglądającego raczej jak szwedzki fan black matalu albo wardruny), który w niesamowitym skupieniu prowadził wykonawców, panując nad każdym dźwiękiem. Po czwarte wreszcie - miejsce. Pierwszy raz słuchałam muzyki w Muzeum Geologicznym. Pomijając oryginalny entourage - szkielety mamutów i nosorożców oraz liczne gabloty ze skamielinami i głazami - wnętrze ma bardzo ciekawą akustykę. Siedziałam blisko, ale podobno odbiór był równie dobry na dalszych miejscach, a także na balkonach wokół głównej sali. Muzycy śpiewali w kręgu, przesuwając się zresztą co jakiś czas przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, dzięki czemu można było usłyszeć rozmaite układy głosów w przestrzeni. Podsumowując - wieczór niezwykły i niezapomniany. Następna okazja - już wkrótce. Ggraindelavoix wystąpi na tegorocznej Wratislavii!

Iwona Ramotowska




FRI 30 MAR 2018

Last check of beautiful Keldermans-hall of the flamboyant townhall in Middelburg...
Concert in 45 minutes!


THU 29 MAR 2018

We are ready for tonight: 4 hours Gesualdo in Ghent!!

Sint-Machariuskerk, 19u
Prooststraat, 9000 Gent


(c) Koen Broos


WED 28 MAR 2018

Souvenirs of Gesualdo in Warsaw...


WED 28 MAR 2018

Souvenirs of Cypriot Vespers in Warsaw last week...


WED 28 MAR 2018

An interesting comment by Cesare Umberto on instagram about his Gesualdo experience in Lisbon!



"Last night I happily endured nearly four hours of the Tenebrae Responsoria (1611) by Carlo Gesualdo. A sort of self-flagellation you’ll say, but I am happy to report that I did not bleed one bit! Instead, thanks to maestro Björn Schmelzer and the astounding collection of voices that are graindelavoix, I was captivated by every impassioned note. As I anchored in to experience some of the most miraculousand beautiful music ever wrought (lit by a few simple bulbs that made an ominouscavern of the church of São Roque), I found myself lifted between a tenebrous baroque tableau and a far-off mosque. A clear picture of the agonised piety of the composer came to life (Gesualdo was a prince and nephew of St Charles Borromeo, absolved of having brutally murdered his first wife and her lover), every note proclaiming his penitence. What's more, the whole seems an expression of the very essence of Italy: that razor sharp edge between beauty and ugliness, between virtuosity and barbary...Each set begins as a cacophonous conversation (Gesualdo’s famous dissonance), voices competing for dominance until they find confluence in harmony and finish on the most poignant note: an end on which the entire universe seemed to me to be hanging. Stupefying, laser cut voices heightened by anguished Islamic style singing (showcasing the maestro’s anthropological bent), intoned the Medieval, Arabic roots of early music and made this one of the finest renditions I have ever had the privilege to hear. Thank you!"


WED 28 MAR 2018

Preparing church and chairs for tomorrow’s Gesualdo marathon in Ghent! Be quick, because last tickets are being sold...

Thursday March 29th
Sint-Machariuskerk, 19h



TUE 27 MAR 2018

Fantastic full page 5 star review by Cristina Fernandes in Portuguese newspaper PÚBLICO: “Gesualdo in an unforgettable marathon”

For those in the 'low countries': Thursday we perform Gesualdo in Ghent and Friday in Middelburg!


SUN 25 MAR 2018

Tonight Gesualdo in Warsaw!
In the context of the Geological Museum where we will perform, Gesualdo is absolutely contemporary music...Apparently there are still places available at the galleries upstairs: sound and view are amazing there!


SAT 24 MAR 2018

Extra large concerts are in demand...Gesualdo in 30 minutes!
3-4 hours to go...


SAT 24 MAR 2018

Ready and excited for Gesualdo marathon tonight in Lisbon! For those who still want to join, there must be tickets available at the entrance of Igreja de São Roque!


WED 21 MAR 2018

Preparing for Lisbon première of Gesualdo on Saturday.
Thank you guys of the Trienal de Arquitectura de Lisboa!


SUN 18 MAR 2018

We arrived in Warsaw!

Concert in half an hour! If you don't find a chair, try the galleries upstairs...


SUN 18 MAR 2018

We arrived in Warsaw!
Tonight Cypriot Vespers...apparently it's completely sold out but maybe negotiations at the entrance can help?
Next Sunday we are back with Gesualdo...


THU 15 MAR 2018

A preview of the GESUALDO marathon-tour, starting in Lisbon on March 24th, followed by Warsaw, Ghent, Middelburg, Mechelen, Hannover, Royaumont Graindelavoix performs the complete cycle of Tenebrae Responsoria in a 3 to 4 hours event! Don’t miss it! See you there!

With Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Albert Riera, Razek-François Bitar, Andrès Miravete, Adrian Sirbu, Marius Peterson, Arnout Malfliet and Björn Schmelzer (dir.)


TUE 13 MAR 2018

Scherzo Magazine awarded Cipriano De Rore CD with “Disco Excepcional” "La música, una expresión cultural, y por tanto contextual, no agota sus posibilidades con solo oírla, y Graindelavoix insiste en recordarlo en cada nuevo disco"


FR 2 MAR 2018

De Rore CD 'Album coup de cœur' on classileaks.com!
Read the very nice French review!



Album coup de cœur #2 Portrait of the Artist as a starved Dog


Dans un enregistrement novateur, le collectif Graindelavoix s’attaque aux madrigaux de Cipriano de Rore et décrasse le genre pour lui rendre toute sa vigoureuse éloquence.


« Portrait of the artist as a starved dog », le dernier enregistrement de Graindelavoix est un manifeste pour la liberté de l’interprétation. Pour traduire sa lecture, Schmelzer part d’un portrait de Cipriano de Rore (1), compositeur de madrigaux du XVIe siècle, estimant qu’on ne peut séparer la vie de l’artiste de sa musique. On y voit un homme posé mais dont le fond du regard traduit une certaine démence. En parallèle, le tableau « Melancolia » de Dürer (2). Y est représenté entre mille objets un chien squelettique aux côtés d’un ange visiblement excédé et furieux, dans la même veine que le premier protrait. Schmelzer voit dans cette frénésie non la dépression bilieuse du séraphin mais bien la figure d’un état de folie. Le chien cadavérique allongé à côté de lui traduit justement l’intensité de la pensée de l’ange qui conduit à une ascèse violente du corps. L’esprit puissamment occupé pressure le physique.


« Le portrait exprime la transe intérieure, inspirée, du compositeur et de son art ».

C’est cette transe qu’exprime l’œuvre de Rore. Pour Björn Schmelzer, le compositeur transgresse les codes de l’époque pour donner à ces madrigaux toute leur éloquence, ne lésinant pas sur la violence et la passion.


Résultat, un enregistrement lumineux dans lequel l’ensemble n’a peur ni de l’emphase, ni de l’excès, caractères qui sont au contraire largement assumés. La seule règle qui semble prévaloir ici est de coller au sens, de le servir avant même la beauté du son ou le raffinement musical. Le tempo, qu’on a trop souvent connu imperturbable dans la musique ancienne, est ici complètement souple au point que l’on navigue en pleine « déclamation à hauteur déterminée », comme disent les anciens, davantage que dans le beau chant.


Un travail délicat de clair-obscur dont la plus belle illustration se trouve peut-être dans le Se ben Il Duol (piste 11) où le pathos pèse de tout son poids mais est contrebalancé aussi tout en finesse par des tourments plus tempérés. Plus qu’une alternance tranchée de dynamiques, on voit ici le chatoiement d’un reflet de lumière ordonner ce jeu d’ombres. Et les ornements de suivre le mouvement. Ils sont des hoquets dans la voix, très naturels au fond chez les émotifs, plus que des parures sophistiquées sorties de quelque manuel de musique ancienne.


C’est en définitive des pièces profondément dramatiques que nous font partager Björn Schmelzer et Graindelavoix. En se libérant du corset de bienséance de « l’authenticité », les madrigaux de Rorer font suer et nous prouvent que la musique ancienne a encore de solides arguments à avancer à la tribune des passions.


Björn Schmelzer à la direction de Graindelavoix ©Koen Broos

Hans Müelich, portrait de Cipriano de Rore

Albrecht Dürer, Melancolia


WED 21 FEB 2018

In half an hour we start the concert in this amazing space in Rouen. Run if you are in the neighbourhood!



FRI 16 FEB 2018

Testing "our Gesualdo" in the magical hall of Royaumont abbey, after 3 years in residence - a place that has become like a second home! For sure it will be an exciting last year...

This co-production will go on tour beginning in March to Lisbon (Fundação Calouste Gulbenkian) , Warsaw (Festiwal Nowe Epifanie), Ghent (Muziekcentrum De Bijloke), Middelburg (MuziekPodium Zeeland). And afterwards to Mechelen (Lunalia), Hannover (KunstFestSpiele Herrenhausen) and Royaumont.
Check the calendar!



FRI 16 FEB 2018

Cipriano De Rore par graindelavoix: le disque de l'hiver!
By the way, we are with the program next Wednesday in Rouen, Chapelle Corneille with music by Cipriano De Rore and his spiritual grandson Carlo Gesualdo.

Cipriano de Rore par Graindelavoix



"Les enregistrements de l’ensemble belge Graindelavoix sont toujours des événements artistiques de premier ordre. Ce chroniqueur prend un grand plaisir à les souligner à chaque sortie. Après de superbes albums sur le Requiem de d’Orazio Vecchi (pour les funérailles de Rubens) et la Messe de Notre Dame de Machaut, c’est le tour des madrigaux de Cipriano de Rore. Les versions de Grandelavoix s’inscrivent dans la tradition des formes simples qui selon Luigi Zenobi : "l’interprète doit savoir chanter l’œuvre dans sa forme simple c’est-à-dire, sans aucun passaggio, mais seulement avec grâce, et trille, tremolo, ondeggiamento, et esclamatione."
Un album indispensable pour comprendre et apprécier un compositeur essentiel de la renaissance. Une opportunité aussi pour découvrir l’art subtile et magique de cet ensemble belge de premier ordre que chaque enregistrement se veut une découverte artistique de premier plan."
Philippe Adelfang (2-2018)


MON 12 FEB 2018

Watch this smart and very funny review of the Cipriano De Rore CD by Lukas Henning...


WED 31 JAn 2018

Join us for the SUMMERCLASS "Chanter l'amour à la française" at Royaumont Abbey! Björn Schmelzer, together with soprano Anne-Kathryn Olsen, accompanied with Anna Danilevskaia (fiddle) and Vincent Kibildis (harp) will focus on vocal repertoires in the Middle Ages & Renaissance through the big french traditions from the 14th to 20th century!




27 - 31 July at Royaumont
Send your application before February 16th!


TUE 23 JAN 2018

Chanter la Vierge à l’anglaise, our Royaumont 2017 coproduction tonight on the radio! In the meantime we recorded it on CD, to be released end of this year with Glossa!

Listen online

(c) Koen Broos


TUE 9 JAN 2018

Listen tonight at 8 pm to the live-recording of our Paris release concert with Cipriano De Rore madrigals on France Musique!


FRI 5 JAN 2018

De Rore CD tipped by Robert Strobl in German Music Magazine TOCCATA, january 2018!

“Beharrlich, unbeirrt und konsequent bleibt Björn Schmelzer seinem Credo treu: Eigenwillige und -ständige Stimmtimbres, scharf, akzentuiert, mit Mut zur Hässlichkeit, bisweilen bis kurz vor die Dissonanz ausgereizt, kernig, jederzeit aus dem Gesamtklang identifizierbar, selbstbewusst, jedoch ausgesprochen teamfähig…Eine Quadratur des Kreises, sagen Sie? Mitnichten. Das Experiment ist längst aus diesem Stadium hinaus!”

“Das Produkt is in seiner Radikalität und - Achtung - Schönheit (!) beeindruckend. Denn alles fügt sich letztendlich harmonisch und schön.”


THU 4 JAN 2018

AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS, our Beckett program, selected as best music production of the year by Hendrik Cammu in Belgian magazine HUMO! In August we will perform it once more at the Utrecht Early Music Festival. More info soon...


WED 3 JAN 2018

Newspapers enthusiastically announce the upcoming Gesualdo marathon project! Performances this year in Mechelen, Ghent, Lisbon, Hannover, Royaumont, Vlissingen, Warsaw.
Check our online agenda on graindelavoix.be.

In Diário de Notícias

"A 24 de março (sábado de Ramos), na Igreja de São Roque, teremos a integral dos Responsórios de Quaresma e da Semana Santa de Carlo Gesualdo (1566-1613): uma maratona musical e oportunidade única para ouvir este repertório na sua totalidade, pelos Graindelavoix, ensemble que alcançou ao longo dos anos um estatuto de enorme carisma em todo o repertório polifónico a cappella."

In De Standaard


WED 27 DEC 2017

A late but interesting VECCHI review from Fono Forum by Reinmar Emans.


FRI 22 DEC 2017

Today 28 years ago Samuel Beckett died.

AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS, gdlv's Beckett performance will be one of the highlights of our Utrecht Festival residency August 2018!

(c) Markus Werner


TUE 12 DEC 2017

Tomorrow December 13th last seminar of the year in Museum Vleeshuis on Cipriano De Rore and his art by Björn Schmelzer!
On Medusa, madrigal, pathos and poetry...


drawing by Francesco Salviati


MON 11 DEC 2017

Top review by Matthias Lange on Klassik.com!



De Rore im Porträt


Björn Schmelzer setzt seinen Weg mit Graindelavoix konsequent und unbeirrt fort. Vor allem immer reflektiert und gut begründet. Man weiß eben nicht, wie diese Musik wirklich gesungen wurde. Und Schmelzer kann zeigen, dass es auch so gewesen sein könnte.

Die neue Platte des eigenwilligen belgischen Vokalensembles Graindelavoix bietet ein Programm mit Madrigalen von Cipriano de Rore, unter anderem zeitweilig Kapellmeister an Venedigs Markusdom. De Rore wird im auf den ersten Blick seltsam oder kurios anmutenden Titel der Produktion mit einem ‚Porträt des Künstlers als ausgehungerter Hund‘ gewürdigt. Björn Schmelzer, intellektueller Vorreiter eines anderen Blicks auf die Musik aus Renaissance und Mittelalter und umtriebiger Leiter von Graindelavoix, speist diese Perspektive auf de Rore aus einer vergleichenden Bildbetrachtung: In Albrecht Dürers ‚Melancolia I‘ ist an der Seite einer geflügelten Frau ein ausgemergelter Hund zu sehen, stellvertretend für die körperlichen Sinne, die im Zustand intensiver Inspiration quasi ausgehungert seien und so die Spannkraft hervorbringen, kreativ zu agieren, wahrhaft schöpferisch zu werden. Der bayerische Hofmaler Hans Mielich – jetzt kommt die Verbindung zu de Rore – hat ein Porträt des Komponisten gemalt, das diesen klar mit den Zügen ebenjenes Hundes verschmilzt. Gedanklich ein typischer Schmelzer – im kühnen Gang durchaus nachvollziehbar und schlüssig, aber wie stets auch überintellektuell verrätselt wirkend. Das wird im dreisprachigen, reich bebilderten Booklet von Schmelzer klug kommentiert. Allerdings ist es mit seinen Texten nicht selten so, dass sie im Moment, in dem sie verstanden scheinen, wieder in einem edel verhüllenden Nebel entschwinden.

Jedenfalls betonen die Vokalisten konsequenterweise, wie entschieden de Rore das Madrigal aus seiner früheren Harmlosigkeit riss, um es zu neuen Höhen zu führen – satztechnischen, vor allem expressiven Höhen, hinter die spätere Madrigalkunst nicht mehr zurückkonnte. Mehr noch: Es wird gezeigt, wie selbstbewusst er der aufbrechenden Kompositionskunst jener Zeit den weiteren Weg wies.

Speziell

Graindelavoix ist eine der eigenwilligsten, jedenfalls klar identifizierbaren Formationen im Bereich alter und ältester Vokalmusik, programmatisch, aber vor allem sängerisch klar profiliert. Immer wieder auffallend ist die ästhetische und gedankliche Verwandtschaft zum Ensemble Organum, mit dem Marcel Pérès seit Jahrzehnten abseitiges Repertoire durchmisst, zum Beispiel aus spätantiken und frühmittelalterlichen Sphären: Zu hören sind scharfe, nur maßvoll mischfähige Stimmen, ein gleichsam aufgespreizter, unkonzentrierter, faseriger Klang. Oder auch körnig, wenn man auf den Ensemblenamen Bezug nehmen will. Jedenfalls ein Erlebnis, das weit abseits des üblichen hochglanzpolierten Ideals siedelt. Und ein Bild, in das man sich einhören muss. Schmelzer und seine Mitstreiter ordnen – hier, bei de Rores Madrigalen zumal – alles dem expressiven Gehalt unter, Stimmschönheit wird weder individuell noch in der Gruppe angestrebt. Nicht selten wird gar die Grenze zu exaltiertem, freilich tongebundenem Rufen überschritten.

Man könnte annehmen, dass bei so viel Eigenheiten und Eigensinn – auf die üppige und reiche Verzierungspraxis bis hin zu kleinen Glissandi wurde noch nicht hingewiesen – das gesamte Konstrukt ins Schwanken käme. Doch nichts davon: Jeder Abschnitt fügt sich am Ende zu einem mild durchsonnten Schlussakkord, alle Interaktion ist fein ausgehört. Feine Impulse geben die mitgehenden oder die Stimmen abwechselnden Instrumente: Der Zink von Lluis Coll i Trulls und verschiedene Zupfinstrumente wie Ceterone, Laute und Gitarre von Floris de Rycker tragen wesentlich zum überzeugenden Gesamteindruck bei, wirken im Kontext farbig, sind tragfähig auch rein instrumental.

Björn Schmelzer setzt seinen Weg mit Graindelavoix konsequent und unbeirrt fort. Vor allem immer reflektiert und gut begründet. Man weiß eben nicht, wie diese Musik wirklich gesungen wurde. Und Schmelzer kann zeigen, dass es auch so gewesen sein könnte. In jedem Fall verlangt es dem anderes gewöhnten Hörer ästhetisch einiges ab. Es wird wie immer Ablehnung geben und uneingeschränkte Zustimmung. Dem Rezensenten nötigt dieses musikalisch-intellektuelle Gesamtkonstrukt Respekt ab: Denn beeindruckend ist es.
Matthias Lange (12-2017)


WED 6 DEC 2017

Very honored to be finalist of the ICMA (International Classical Music Awards) 2018 with Vecchi Requiem CD!



TUE 5 DEC 2017

Tomorrow Seminar III on Cipriano De Rore at Museum Vleeshuis Antwerpen. Björn Schmelzer talking about melancholy, 'furor divinus’, masks, Michelangelo…


Michelangelo, detail Medici Chapel, Florence


MON 4 DEC 2017

Marcel Bijlo vindt de Cipriano De Rore CD bijzonder!



Cipriano de Rore was een van de vele Zuid-Nederlanders die in Italië werkten. Zijn achternaam is een veritalianisering van zijn geboorteplaats Ronse, gelegen tussen Gent en Doornik. De Rore was een belangrijke schakel in de ontwikkeling van het madrigaal in de zestiende eeuw, hij werd door niemand minder dan Claudio Monteverdi als de ‘vader van de muziek’ beschouwd. In ieder muziekgeschiedenisboek wordt De Rore genoemd, maar zijn madrigalen horen we zelden. En dat is eigenlijk jammer. Graindelavoix maakte voor een nieuwe cd, prachtig vormgegeven zoals altijd bij dit ensemble, een selectie uit De Rores madrigalen. Dit ensemble doet het altijd net even anders dan anderen, dat valt bij iedere nieuwe cd weer op. Door de zang niet strak te houden en door instrumenten te gebruiken laat Graindelavoix duidelijk horen hoezeer De Rore eigenlijk al vooruitwees naar de barok van Monteverdi. Voor wie houdt van messcherpe samenzang is dat even wennen. De korrel op de stem waaraan dit ensemble zijn naam ontleent is ook op deze cd onmiskenbaar aanwezig. Dat werkt geweldig in combinatie met Cipriano de Rores soms grillige en voor zijn tijd uiterst vooruitstrevende harmoniek. Alweer een bijzondere cd van Graindelavoix.
Marcel Bijlo (11-2017)


TUE 28 NOV 2017

Tomorrow Seminar II at Museum Vleeshuis Antwerpen.
Björn Schmelzer talking about melancholy, portraits, dogs and Cipriano De Rore…

Drawing by Parmigianino, self-portrait with pregnant dog


MON 27 NOV 2017

Another piece of the CD ‘Portrait of the Artist as a Starved Dog’ we performed on television now online!


WED 22 NOV 2017

Vanavond Seminar I over Cipriano De Rore in het Museum Vleeshuis Antwerpen om 20u.


TUE 21 NOV 2017

Listen and watch back to our Vrije Geluiden performance on NPO1 television last Sunday! Poi che m’invita Amore by Cipriano De Rore, one of the highlights of our new CD ‘Portrait of the Artist as a Starved Dog’.


MON 20 NOV 2017

Stem vanavond om 17u af op Klara, Björn Schmelzer vertelt over de nieuwe Cipriano De Rore cd in het programma Pompidou.


WED 15 NOV 2017

In 45 minutes we launch our Cipriano cd program in the amazing space of the Muziekgebouw in Amsterdam , including the official celebration of the cd with Ramsey Nasr. See you there!


TUE 14 NOV 2017

In Paris! Concert at 8.30 pm at Oratoire du Louvre!


MON 13 NOV 2017

Last check-up for our upcoming cd release-concerts in Paris and Amsterdam. By the way, very honored that Ramsey Nasr will do an after-talk-release-moment in Amsterdam! Another reason to join!
Première tomorrow in Paris; Amsterdam day after...


SUN 12 NOV 2017

André Bernold, author of the legendary “L’amitié de Beckett” and old friend of the late Beckett and Deleuze, enthusiastically about graindelavoix and the upcoming concert-cd release with Cipriano de Rore in Paris!



Faire fluer le passé dans le présent : "Graindelavoix" et Björn Schmelzer à Paris"



Il est rare en ces temps de sornettes et de billevesées à usage universel, d’avoir l’occasion d’exprimer pour quelqu’un ou quelque chose une admiration fervente, profonde, totale... C’est ce que je voudrais faire ici pour saluer le passage à Paris, ce 14 novembre à 20h30, à l’Oratoire du Louvre, de l’ensemble vocal et instrumental de musique ancienne GRAINDELAVOIX et de son chef BJÖRN SCHMELZER , avec LLUIS COLL I TRULLS au cornet à bouquin et FLORIS DE RYCKER pour la guitare, le luth et l’archicistre (CETERONE) de CARLOS GONZALES d’après GERONIMO CAMPI (c-1600) prêté par le Musée de la musique de Paris, dans un concert unique consacré au grand compositeur flamand, de stature européenne, CIPRIANO DE RORE (c. 1515-1565), l’un des plus célèbres madrigalistes avant Monterverdi et Gesualdo.


« GRAINDELAVOIX, constitué selon les époques et les disponibilités de chacun, de 6 à 11 chanteuses et chanteurs et de 0 à 7 instrumentistes, venus de toute l’Europe, justement, voici une Europe valable, - dont le nom salue la mémoire de Roland Barthes - , est basé à Anvers (ancienne et brillante métropole de grande culture européenne. Plantin, Rubens) ; est produit à St Laurent de l’Escorial, en Espagne (par Carlos CESTER); édité à Heidelberg (par GLOSSA) ; « pressé » en Autriche ; et dirigé, depuis le début, par un homme étonnant qui possède à mes yeux quelques-uns des signes du génie, un érudit profond d’une originalité puissante, un musicien, musicologue, iconologue, peut-être iconoclaste aussi, essayiste, philosophe et visionnaire : BJÖRN SCHMELZER, homonyme de ce compositeur du XVIIe siècle lui aussi ébouriffant, Johann Heinrich Schmelzer (c. 1620/1623-1680), actif à Vienne, puis à Prague, des traits prestissimo, aux violons, duquel je me souviens très bien.


« Björn Schmelzer et sa petite troupe de choc, servis par deux ingénieurs du son extrêmement talentueux, MANUEL MOHINO et ALEXANDRE FOSTIER, poursuivent, depuis plus de dix ans, dans des espaces acoustiques idéaux, principalement des églises de Belgique, mais une fois aussi en France, (à Saint Yved de Braine), activement soutenus par la solidarité lucide de quelques excellents esprits, dont les noms figurent systématiquement en tête du livret de chaque enregistrement, ce qui est remarquable en ces temps d’égoïsme, d’ingratitude et d’indifférence, soutenus aussi par quelques partenaires institutionnels et privés belges, municipaux ou nationaux, dont il faut saluer, là encore, la clairvoyance, des recherches d’un ordre que je trouve absolument fascinant et qui, avec une discographie presque mystérieuse, tant elle renferme d’inouï, forte de quatorze, bientôt quinze titres, les place au tout premier rang de ce splendide mouvement de renaissance de la musique (très) ancienne, que nous vivons en ce moment depuis une vingtaine d’années, en France aussi, après avoir connu les inoubliables grands pionniers des années 70 ; Renaissance qui surgit dans les ruines de tout le reste, au milieu de l’effondrement général de toutes les autres aménités.


« J’ai de la joie à reconnaître mes dettes vitales : c’est encore et toujours grâce à mon cousin, le Grand Inquisiteur, Olivier Chambas, de Lyon, l’un des hommes les plus attentifs de France en diverses matières, mais principalement à ce qui se fait de plus beau et de plus remarquable en musique, et pas seulement classique, que j’ai découvert le Requiem (1612, à Anvers) d’Orazio Vecchi (1550-1605), compositeur marquant déjà un peu connu par l’entremise notamment, de l’ensemble d’Allemagne AMARCORD et, à la suite, le Kyrie, le Sanctus et l’Agnus dei de la MISSA PRAETER RERUM SERIEM, Anvers, 1578, de GEORGE DE LA HÈLE (1547-1586), mort jeune et totalement oublié : indubitablement un génie, un météore, à la GIORGIONE. J’ai ressenti là, en écoutant ce disque enregistré en février 2016 (GCD P32113), un choc comparable à celui encaissé à l’âge de 13 ans à l’occasion du Sacre de Stravinsky dans la chorégraphie de Béjart et du Moïse et Aaron de Schönberg par les Straub, cinéastes ; deux découvertes qu’à cet âge je dus à la sollicitude de ma mère ; ou plus tard, j’étais à l’École Normale, à l’occasion de la révélation devant le retable d’Issenheim des Lamentations (1599) de Emilio de Cavalieri (c.1550-1602), alors pratiquement inconnues, elles aussi, de nouveau en la compagnie exclusive de ma mère, elle aussi bouleversée. Nous sommes sortis à près de minuit de ces Leçons de ténèbres du couvent d’Unterlinden : un rossignol chantait, en pleine ville (Colmar), dans la nuit pour cette seule et unique fois. C’était il y a très longtemps.


« Mais aujourd’hui, dans le champ magnétique induit par graindelavoix, parmi les CD chaque fois accompagnés d’un essai, toujours novateur, toujours inattendu, de Björn Schmelzer, de qui le style et la vitesse, l’altitude, les coups de sonde hardis, ne sont pas sans rappeler ceux d’un Walter Benjamin qui eût été musicien, je distingue avec le Vecchi/de la Hèle (2016, date d’enregistrement), orné d’une magnifique photo d’archives, un Cecus (consacré au grand compositeur franco-flamand de la cour de Philippe le Beau, Pierre de la Rue, une passion de ma jeunesse, et à Alexander Agricola), sur les couleurs en musique et la rhétorique musicale de la cécité (2010) ; les motets presque tous anonymes du manuscrit de Cambrai A410, 3e volet d’une saisissante méditation selon les lignes de l’architecte du gothique flamboyant Villar de Honnecourt dans la descendance légitime du penseur des sciences nomades (Gilles Deleuze dans Mille plateaux), une monumentale messe de Notre-Dame de Guillaume de Machaut (2010), avec un essai magistral dans lequel Schmelzer donne les clefs principales de sa théorie de l’interprétation ; la dernière parution enfin, ce Cipriano de Rore, dont le programme est, peu ou prou, celui du concert du 14 novembre à Paris, intitulé Portait de l’artiste en chien affamé (2016), sur des textes du Roland Furieux de l’Arioste. De Cinzio et Brevio, moins connus, et sur un passage très beau de Virgile (Aen IV, 305-319), qui donne envie de relire tout Virgile ; dans le livret correspondant, Schmelzer donne sa mesure de critique d’art, compétence qui, en épousant celle de musicologue, confère à Björn Schmelzer sa très forte singularité dans son domaine propre. Reste à découvrir les Vêpres chypriotes de Jean Hanelle, le 2 premiers Villard-guides, un Ockeghen de 2004, la musique du Brabant au XIIIe, Cesena…


« Eh bien ! Schmelzer et ses amis sont constamment guidés par le souci d’établir une théorie historiquement fondée et qui pourtant dépasse l’historicisme, un guide de la pratique aujourd’hui (et fondée aussi sur d’autres aspects que musicaux : architecturaux, ou picturaux, par exemple), c’est-à-dire un guide de l’interprétation à la fois plausible et vivante, d’une musique sublime dont on est certain qu’elle comportait des aspects et des dimensions qui ne pouvaient pas être notés ; et de retrouver ces aspects et ces dimensions par ce que Schmelzer, d’après Deleuze, appelle une manière de fabulation : d’une manière créatrice bien que non-arbitraire.


« Projet immense, dont les premières pierres sont là, pour nous, devant nous. C'est donc une démarche à la fois spéculative et pratique, à la fois philosophique et intégralement musicale, comme une pratique du temps lui-même.


« Ce travail d’une originalité, je le répète, hors de pair sur ce corpus-là, bien qu’il se réclame, entre autres, du grand Marcel Pérès, sera donc essentiellement celui D’UNE PRATIQUE DE L’ORNEMENT COMME ESTHETIQUE GÉNÉRALE, un maniérisme, si l’on veut ; la technique de ce qu’en profane j’appelais des cassations glissées ou des glissandi cassés, ou stoppés, des voix d’une efficacité extraordinaire ; d’une polyphonie spatiale réelle, ou quadriphonie, comme chez Monteverdi, par exemple, à St Marc de Venise ; d’un art de l’enveloppement des voix dont personnellement je ne connais aucun équivalent, et qui qualifie parfaitement graindelavoix pour la musique de Berio et, quelqu’un d’autre que moi l’a observé, de Kurtág. Ils sont 10, on croit en entendre 30, ou 50, et ça nous enveloppe et ça nous roule dans un pavement d’espace sonore que notre oreille distingue comme si le son voyait. Là est le mystère, là est le miracle. C’est une pure potentialisation.


« En bref, ce que veulent Schmelzer et graindelavoix, c’est « faire fluer le passé dans le présent », comme il est dit dans l’essai sur Machaut, avec une pratique de la musique qu’on appellera diagrammatique ; en laissant à Björn Schmelzer le soin de préciser encore, à l’avenir, cette conception autour de laquelle il tourne depuis longtemps.


« Mon professeur de musique au collège Victor Hugo de Colmar (Haut-Rhin), M. RAUCH, que j’ai donc eu au début des années 70, en 4e ou en 3e, avait placé au-dessus du tableau noir un immense panneau où se lisait, en lettres énormes, ceci, que nous récitions en chœur, toute la classe, debout, au début de chaque leçon hebdomadaire : « Pour bien comprendre un chef-d’œuvre, incline-toi bien bas devant lui et, RETENANT TON SOUFFLE, attends qu’il te PARLE. »


« Il est rare en ces temps de sornettes et de billevesées à usage universel, d’avoir l’occasion d’exprimer pour quelqu’un ou quelque chose une admiration fervente, profonde, totale, une admiration émue et passionnée où le respect le dispute à la reconnaissance. C’est ce que je voudrais faire ici pour saluer le passage à Paris, le 14 novembre à 20h30, à l’Oratoire du Louvre, de l’ensemble vocal et instrumental de musique ancienne GRAINDELAVOIX et de son chef BJÖRN SCHMELZER, avec LLUIS COLL I TRULLS au cornet à bouquin et FLORIS DE RYCKER pour la guitare, le luth et l’archicistre (CETERONE) de CARLOS GONZALES d’après GERONIMO CAMPI (c-1600) prêté par le Musée de la musique de Paris, dans un concert unique consacré au grand compositeur flamand, de stature européenne, CIPRIANO DE RORE (c. 1515-1565), l’un des plus célèbres madrigalistes avant Monterverdi et Gesualdo.


« GRAINDELAVOIX, constitué selon les époques et les disponibilités de chacun, de 6 à 11 chanteuses et chanteurs et de 0 à 7 instrumentistes, venus de toute l’Europe, justement, voici une Europe valable, - dont le nom salue la mémoire de Roland Barthes - , est basé à Anvers (ancienne et brillante métropole de grande culture européenne. Plantin, Rubens) ; est produit à St Laurent de l’Escorial, en Espagne (par Carlos CESTER); édité à Heidelberg (par GLOSSA) ; « pressé » en Autriche ; et dirigé, depuis le début, par un homme étonnant qui possède à mes yeux quelques-uns des signes du génie, un érudit profond d’une originalité puissante, un musicien, musicologue, iconologue, peut-être iconoclaste aussi, essayiste, philosophe et visionnaire : BJÖRN SCHMELZER, homonyme de ce compositeur du XVIIe siècle lui aussi ébouriffant, Johann Heinrich Schmelzer (c. 1620/1623-1680), actif à Vienne, puis à Prague, des traits prestissimo, aux violons, duquel je me souviens très bien. « Björn Schmelzer et sa petite troupe de choc, servis par deux ingénieurs du son extrêmement talentueux, MANUEL MOHINO et ALEXANDRE FOSTIER, poursuivent, depuis plus de dix ans, dans des espaces acoustiques idéaux, principalement des églises de Belgique, mais une fois aussi en France, (à Saint Yved de Braine), activement soutenus par la solidarité lucide de quelques excellents esprits, dont les noms figurent systématiquement en tête du livret de chaque enregistrement, ce qui est remarquable en ces temps d’égoïsme, d’ingratitude et d’indifférence, soutenus aussi par quelques partenaires institutionnels et privés belges, municipaux ou nationaux, dont il faut saluer, là encore, la clairvoyance, des recherches d’un ordre que je trouve absolument fascinant et qui, avec une discographie presque mystérieuse, tant elle renferme d’inouï, forte de quatorze, bientôt quinze titres, les place au tout premier rang de ce splendide mouvement de renaissance de la musique (très) ancienne, que nous vivons en ce moment depuis une vingtaine d’années, en France aussi, après avoir connu les inoubliables grands pionniers des années 70 ; Renaissance qui surgit dans les ruines de tout le reste, au milieu de l’effondrement général de toutes les autres aménités.


« J’ai de la joie à reconnaître mes dettes vitales : c’est encore et toujours grâce à mon cousin, le Grand Inquisiteur, Olivier Chambas, de Lyon, l’un des hommes les plus attentifs de France en diverses matières, mais principalement à ce qui se fait de plus beau et de plus remarquable en musique, et pas seulement classique, que j’ai découvert le Requiem (1612, à Anvers) d’Orazio Vecchi (1550-1605), compositeur marquant déjà un peu connu par l’entremise notamment, de l’ensemble d’Allemagne AMARCORD et, à la suite, le Kyrie, le Sanctus et l’Agnus dei de la MISSA PRAETER RERUM SERIEM, Anvers, 1578, de GEORGE DE LA HÈLE (1547-1586), mort jeune et totalement oublié : indubitablement un génie, un météore, à la GIORGIONE. J’ai ressenti là, en écoutant ce disque enregistré en février 2016 (GCD P32113), un choc comparable à celui encaissé à l’âge de 13 ans à l’occasion du Sacre de Stravinsky dans la chorégraphie de Béjart et du Moïse et Aaron de Schönberg par les Straub, cinéastes ; deux découvertes qu’à cet âge je dus à la sollicitude de ma mère ; ou plus tard, j’étais à l’École Normale, à l’occasion de la révélation devant le retable d’Issenheim des Lamentations (1599) de Emilio de Cavalieri (c.1550-1602), alors pratiquement inconnues, elles aussi, de nouveau en la compagnie exclusive de ma mère, elle aussi bouleversée. Nous sommes sortis à près de minuit de ces Leçons de ténèbres du couvent d’Unterlinden : un rossignol chantait, en pleine ville (Colmar), dans la nuit pour cette seule et unique fois. C’était il y a très longtemps.


« Mais aujourd’hui, dans le champ magnétique induit par graindelavoix, parmi les CD chaque fois accompagnés d’un essai, toujours novateur, toujours inattendu, de Björn Schmelzer, de qui le style et la vitesse, l’altitude, les coups de sonde hardis, ne sont pas sans rappeler ceux d’un Walter Benjamin qui eût été musicien, je distingue avec le Vecchi/de la Hèle (2016, date d’enregistrement), orné d’une magnifique photo d’archives, un Cecus (consacré au grand compositeur franco-flamand de la cour de Philippe le Beau, Pierre de la Rue, une passion de ma jeunesse, et à Alexander Agricola), sur les couleurs en musique et la rhétorique musicale de la cécité (2010) ; les motets presque tous anonymes du manuscrit de Cambrai A410, 3e volet d’une saisissante méditation selon les lignes de l’architecte du gothique flamboyant Villar de Honnecourt dans la descendance légitime du penseur des sciences nomades (Gilles Deleuze dans Mille plateaux), une monumentale messe de Notre-Dame de Guillaume de Machaut (2010), avec un essai magistral dans lequel Schmelzer donne les clefs principales de sa théorie de l’interprétation ; la dernière parution enfin, ce Cipriano de Rore, dont le programme est, peu ou prou, celui du concert du 14 novembre à Paris, intitulé Portait de l’artiste en chien affamé (2016), sur des textes du Roland Furieux de l’Arioste. De Cinzio et Brevio, moins connus, et sur un passage très beau de Virgile (Aen IV, 305-319), qui donne envie de relire tout Virgile ; dans le livret correspondant, Schmelzer donne sa mesure de critique d’art, compétence qui, en épousant celle de musicologue, confère à Björn Schmelzer sa très forte singularité dans son domaine propre. Reste à découvrir les Vêpres chypriotes de Jean Hanelle, le 2 premiers Villard-guides, un Ockeghen de 2004, la musique du Brabant au XIIIe, Cesena…


« Eh bien ! Schmelzer et ses amis sont constamment guidés par le souci d’établir une théorie historiquement fondée et qui pourtant dépasse l’historicisme, un guide de la pratique aujourd’hui (et fondée aussi sur d’autres aspects que musicaux : architecturaux, ou picturaux, par exemple), c’est-à-dire un guide de l’interprétation à la fois plausible et vivante, d’une musique sublime dont on est certain qu’elle comportait des aspects et des dimensions qui ne pouvaient pas être notés ; et de retrouver ces aspects et ces dimensions par ce que Schmelzer, d’après Deleuze, appelle une manière de fabulation : d’une manière créatrice bien que non-arbitraire.


« Projet immense, dont les premières pierres sont là, pour nous, devant nous. C'est donc une démarche à la fois spéculative et pratique, à la fois philosophique et intégralement musicale, comme une pratique du temps lui-même.


« Ce travail d’une originalité, je le répète, hors de pair sur ce corpus-là, bien qu’il se réclame, entre autres, du grand Marcel Pérès, sera donc essentiellement celui D’UNE PRATIQUE DE L’ORNEMENT COMME ESTHETIQUE GÉNÉRALE, un maniérisme, si l’on veut ; la technique de ce qu’en profane j’appelais des cassations glissées ou des glissandi cassés, ou stoppés, des voix d’une efficacité extraordinaire ; d’une polyphonie spatiale réelle, ou quadriphonie, comme chez Monteverdi, par exemple, à St Marc de Venise ; d’un art de l’enveloppement des voix dont personnellement je ne connais aucun équivalent, et qui qualifie parfaitement graindelavoix pour la musique de Berio et, quelqu’un d’autre que moi l’a observé, de Kurtág. Ils sont 10, on croit en entendre 30, ou 50, et ça nous enveloppe et ça nous roule dans un pavement d’espace sonore que notre oreille distingue comme si le son voyait. Là est le mystère, là est le miracle. C’est une pure potentialisation.


« En bref, ce que veulent Schmelzer et graindelavoix, c’est « faire fluer le passé dans le présent », comme il est dit dans l’essai sur Machaut, avec une pratique de la musique qu’on appellera diagrammatique ; en laissant à Björn Schmelzer le soin de préciser encore, à l’avenir, cette conception autour de laquelle il tourne depuis longtemps.


« Mon professeur de musique au collège Victor Hugo de Colmar (Haut-Rhin), M. RAUCH, que j’ai donc eu au début des années 70, en 4e ou en 3e, avait placé au-dessus du tableau noir un immense panneau où se lisait, en lettres énormes, ceci, que nous récitions en chœur, toute la classe, debout, au début de chaque leçon hebdomadaire : « Pour bien comprendre un chef-d’œuvre, incline-toi bien bas devant lui et, RETENANT TON SOUFFLE, attends qu’il te PARLE. »


« Mon cher vieux Maître, étiez-vous fumée, RAUCH, ou ivresse, RAUSCH : je n’ai fait que ça toute ma vie, j’ai suivi votre divin conseil. Aujourd’hui, c’est à vous, mon cher vieux Maître, que je dois de pouvoir dire à nos amis d’Anvers aussi : Björn, my dear friends, I bow in wonder. Je m’incline avec une joie profonde devant Binchois, Nicolas Champion, Pierre de Cambrai, les anonymes de Cambrai, Ockeghem, Pierre de la Rue, Alexander Agricola, Juan de Anchieta, Josquin, Machaut, Jean Hanelle, Vecchi, de la Hèle, Cipriano de Rore, né, comme dit Björn, dans une ville de gangsters, et, retenant mon souffle, j’attends, amie lectrice, ami lecteur, qu’ils te PARLENT. »


André Bernold in Mediapart.


SAT 11 NOV 2017


Very enthusiast first English review of Cipriano de Rore CD on Harry’s classical music corner ! Top recommendation!


If you have enjoyed Graindelavoix before, there is no need to hesitate, for what you know you get. I felt blasted away at such gorgeous singing and their fresh approach in tackling such a great renaissance master. In his excellent essay Schmelzer explains every detail and I go along with his reasoning. It is such a treat to wander through this music and be flabbergasted at every turn in the road. That makes for exhilarating listening. He knocks every conceivable notion you have from renaissance music out of countenance, and succeeds in surprising you with what he thinks is the right approach. The sheer beauty of "Convien ch'ovunque sua sempre cortese", or "Mentre lumi maggior", makes me gasp with admiration. What a fresh and invigorating wind is blowing with Graindelavoix. The music bursts into your ear, a glittering explosion of sound that scatters its bright rays of light in all directions with wonderful abandon. I think that Graindelavoix has build up an impressive discography over the past few years and established them at the pinnacle of excellence. This new release is again a confirmation in that it represents a different look on the music of old, and can unleash such beauty. Their performance has a distinctive fluidity with grace and conviction, and always flows in the right direction. State of the Art recording.


TUE 7 NOV 2017

Nieuwe cd net uit in België en al een eerste reactie:
"Magnifiek. Niet te missen!"


Michel Dutrieue in Stretto.



Graindelavoix, madrigalen van Cipriano de Rore ”Portrait Of The Artist as a starved dog"

Björn Schmelzer nam voor het label glossa met zijn superbe ensemble “graindelavoix”, 17 madrigalen op van Cipriano de Rore, één van de toonaangevendste componisten van de 16de eeuw.


Cipriano de Rore (ca.1515-1565), afkomstig uit Ronse, was een representatieve vertegenwoordiger van de generatie Nederlandse polyfonisten na Josquin, die in Italië werkten en wier muziek bepalend was voor de ontwikkeling van de muziek van de laat Renaissance. De Rore was bv. tussen 1542 en 1546 in Brescia. Cypriano de Rore was één van de meest vooraanstaande componisten van Italiaanse madrigalen, meer nog, hij was eigenlijk het bekendst voor zijn Italiaanse “madrigali di pianto e furore”.




Na een vermoedelijk verblijf in Venetië in de kring van Willaert werd hij kapelmeester aan het hof van Ercole II d’Este, hertog van Ferrara. Tussen 1560 en 1563 was hij in dienst van Margaretha van Parma in Brussel en van haar echtgenoot Ottaviano Farnese in Parma, en zou vervolgens opvolger geweest zijn van Willaert als kapelmeester van de San Marco in Venetië. Hij was opnieuw in dienst van Farnese in Parma tot zijn overlijden in Parma in september 1565. Waarschijnlijk reisde hij onder de bescherming van Margaretha van Parma, in de eerste helft van de zestiende eeuw, naar Ferrara. Zijn madrigaal “Mentre lumi maggior” zou trouwens naar men aanneemt, een lofzang zijn op Margaretha van Parma en haar echtgenoot Ottaviano Farnese.


Het werk van de grootste Vlaamse Renaissance componist Cipriano de Rore genoot aanzienlijk succes, ook na zijn dood. Sommige van zijn madrigalen zijn te vinden in tientallen versies, en dit tot aan het begin van de zeventiende eeuw. Het madrigaal was in de Renaissance een vier- tot zes stemmige a capella-compositie op een wereldlijke tekst. Na 1550 ontwikkelde het madrigaal zich meer polyfoon en imiterend en was er een toename van chromatiek. Het was de tijd van Willaert, de Rore, Andrea Gabrieli, Orlando di Lasso, de Monte en Palestrina.




Na 1580 vindt men in de muziek van Luca Marenzio, Gesualdo en Monteverdi meer de combinatie van het solo-madrigaal en monodie met basso continuo, en lag het accent op chromatiek (cfr. Caccini en de Wert). Als componist van vier- of vijfstemmige madrigalen, behoorde de Rore tot de tweede generatie madrigalisten. Hij schreef canonische technieken zoals imitatie voor, die sterke invloed hadden op Palestrina, Philippus de Monte en Claudio Monteverdi. De titel van de cd verwijst naar de gravure van Albrecht Dürer “Melencolia I” waarop een magere hond en een vrouw met gespannen blik te zien zijn, een treffende gelijkenis met de melancholische muziek vol spanning, balancerend tussen emotionele uitersten, van de Rore, hier schitterend uitgevoerd door Lluis Coll i Trulls (cornet), Floris De Rycker (chitarrone, luit en gitaar) en Graindelavoix. Magnifiek. Niet te missen!


Lees meer

THU 26 OCT 2017

For those interested in the Vleeshuis lectures: Schmelzer will talk four times about another Cipriano De Rore, another aspect of his portrait, another dog... You can jump in for one session or have them all! Welcome!

Aan al wie graag de Vleeshuis lezingen bijwoont: Schmelzer praat vier keer over een andere Cipriano de Rore, telkens een ander aspect van het portret, telkens een andere hond... Welkom voor één of meerdere sessies!

Nov 22nd, 29th
Dec 6th, 13th
Museum Vleeshuis, 8 pm


WED 25 OCT 2017

Jolie critique de notre concert à Royaumont!




« FLORID STYLE » : CHANTER LA VIERGE A L'ANGLAISE


C’est toujours un plaisir de revenir au Festival de Royaumont pour entendre, dans la chaleur des nuits d’automne, l’ensemble Graindelavoix qui a offert, à l’occasion de la journée Mythes et mystères, un répertoire religieux d’une rare beauté, plongeant l’auditoire dans une méditation contemplative, où l’introspection devient apaisement.


Pendant plusieurs années, Björn Schmelzer, anthropologue et ethnomusicologue de formation, s’est intéressé à la généalogie des répertoires vocaux anciens et à leur interprétation. Ses recherches l’ont amené à explorer la tradition vocale de la méditerranée depuis le Moyen Âge, dans un travail mêlant anthropologie, histoire, géographie humaine et ethnomusicologie.
Dans le but de mettre en pratique le fruit de sa recherche, en 2000, Björn Schmelzer a fondé l’ensemble vocal Graindelavoix (dont il est également le directeur artistique) avec Anne-Kathryn Olsen, Carine Tinney, Razek-François Bitar, Tomàs Maxé, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson et Arnout Malfliet. C’est avec son premier enregistrement, Missa Caput d’Ockeghem (2006) que cet ensemble d’artistes polyvalents issus de différentes traditions a attiré l’attention de la scène internationale par son approche innovante (historiquement éclairée, mais audacieuse) de la musique ancienne.
Dans le cadre de la journée Mythes et mystères à Royaumont, où il est en résidence depuis 2015, l’ensemble a présenté un programme autour de chants à la Vierge, montrant sa démarche de “musicologie affective en action”.




Des voix à nu, dans une draperie musicale en hommage à la Vierge


C’est dans une disposition circulaire, caractéristique de leur ensemble, que Graindelavoix nous a fait découvrir cet hommage à la Vierge Marie, une déclaration d’amour maternel aux teintes universelles.
Une voix féminine s’empare des premières notes, puis profonde et tellurique, elle s’élève dans un silence respectueux et religieux. Une voix d’homme la rejoint et les couleurs de leurs timbres se fondent les unes aux autres de manière éloquente. Le Kyrie Rex Virginum, dont on ignore l’auteur, a des allures de chant corse, avec des sonorités à la fois très ancrées et légères, qui nous troublent et aiguisent notre curiosité. Avec un éclairage minimaliste composé de quatre ampoules, dispositif très adapté à ce petit ensemble regroupant huit chanteurs et un chef, les bras sombres de la nuit nous recouvrent les épaules et nous invitent à la méditation, tandis que les voix célestes suivent la courbe d’une oscillation parfaite.
On retrouve ensuite deux compositeurs anglais inconnus : Thomas Ashewell, qui fut probablement maître de John Taverner, et John Browne, que l’on connaît par sa présence dans le célèbre Eton Choirbook, un des rares recueils de musique liturgique latine ayant survécu au schisme anglican.



De la Missa Ave Maria de Thomas Ashewell, on remarquera le superbe Agnus Dei, où les lignes vocales éthérées contrastent avec le style vocal de l’ensemble où les voix se mettent à nu dans tout leur spectre et leur “grain”, soulignant l’humble hommage de l’humain au divin.
Après le saisissant Stabat Mater, petit bijou d’élégance dans l’entrelacement des lignes vocales, où les cadences régulières invitent au silence et à la méditation, le Salve Regina clôt le concert, toujours dans une atmosphère d’apaisement et d’élévation spirituelle qui accompagne nos pas sur le carrelage coloré du réfectoire des moines de l’abbaye de Royaumont, que nous quittons en silence.


WED 18 OCT 2017

Good news for our English fans!
We just finished a new recording for next year: English Florid style and motets of Eton choirbook by John Browne...after Brexit we keep English patrimony alive on the continent!



TUE 3 OCT 2017

The upcoming CD arrived today in the office!
And...of course it’s more than just a CD...

Very proud of the result...a daring approach to the equally daring madrigals of Cipriano de Rore, renaissance Hungerkünstler...

Release for the end of this month!



WED 13 SEP 2017

Check out this new bootleg with live performance of Stabat Mater by Josquin, two weeks ago in Brussels Kapellekerk…. Enjoy!


WED 30 AUG 2017

At 8 pm start of Brussels concert at Kapellekerk:
first collaboration with fantastic organist Léon Berben and Belgian première of Leopolita mass and motets!
With Anne-Kathryn Olsen, Albert Riera, Razek-Francois Bitar, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet and Björn Schmelzer (dir.) Léon Berben (organ)


MON 28 AUG 2017

We are ready to perform 'Florid Style' at 5 pm at Utrecht Dom,
a place we love and know well..
Only very few tickets left..


SUN 27 AUG 2017

Concert tomorrow at Domchurch Utrecht at 5 o'clock!
Don't miss it!


THU 24 AUG 2017

Listen to a small part of our Krakow concert. If you want more:
we bring the program on Monday 28th in Utrecht !


FRI 18 AUG 2017

Some pictures of yesterday's Krakow concert!

photos by Katarzyna Klimek


WED 16 AUG 2017

Preparing the Krakow première of our new program Florid Style...
Concert tomorrow at 8.30 pm at the Dominican church.

Festiwal Muzyki Niezwykłej

Who can't be there, join the program later in Utrecht or Royaumont !


SUN 13 AUG 2017

And this one:


FRI 11 AUG 2017

There appeared new bootlegs on youtube…
Discover for example this one from the Du Fay concert in Zuccharo…enjoy!


WED 9 AUG 2017

"Goede raad is duur” as a nice Dutch proverb goes. For the non-Dutch speakers: guys, do the effort to put this review of Luister August 2017 in google translate:
“…never boring, absolutely exciting. What does critic Vis want to prove?”


SAT 5 AUG 2017

Fijne review van een geweldige tweedaagse bij TAZ in Oostende!

"Je kan geen flauw idee hebben wie Beckett was, lak hebben aan oude en polyfonische muziek, een hekel hebben aan kerken en gebeden en toch diep geraakt en bewogen worden door Graindelavoix."

Lees meer


SAT 5 AUG 2017

Vanavond laatste keer op TAZ (Theater Aan Zee)!
Om 22u in de Sint-Petrus-en-Pauluskerk! Be there!


THU 3 AUG 2017

Join us tonight (or tomorrow) in Oostende for Beckett and polyphony ! Performance at 10 pm at Sint Petrus en Pauluskerk!


WED 2 AUG 2017

At the same time on the Northern front.
Last check-up in Oude Kerk of Delft . Join the concert at 9 pm!


WED 2 AUG 2017

Preparing for tomorrow's first performance at TAZ (Theater Aan Zee) of AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS!
At 10 pm at the Petrus and Pauluschurch.


FRI 28 JUL 2017

Discover the new bootleg: 30 minutes cut of lamentations by Pedro Ruimonte, live sung in april in Brno.
Enjoy!


THU 27 JUL 2017

There we go again: BBC-Magazine shares other cliché-critics on Vecchi CD: the "unconventional performances" are “posturing”, “rasping and gravelly vocal timbres” “oriental-style ornaments”(?), “shocking results” and of course the confirmation that this is nothing new (rather a copy of Organum; on the other side of the river everything looks the same of course…) strangely enough the end judgment of the recording is rather positive, be it experimental: “an interesting an ultimately quite mesmerising experiment - the aural equivalent to Rubens’s swirling movement and dramatic sfumato." Not easy to be different in early-music-land…


FR 30 JUN 2017

Alex and Björn finished today the edit of upcoming CD with work by Cipriano de Rore! We are really excited by the result! Pioneering madrigals as you never heard them before! Release in october, of course with Glossamusic.com


MON 26 JUN 2017

Thank you Jitka, David and the people of Boskovice for your warm hospitality: a great experience for us!


SUN 25 JUN 2017

Local publicity with the church in the back...


SAT 24 JUN 2017

Tonight Björn Schmelzer's lecture in Brno, more than welcome!

7 pm - Praha / Forum for architecture and media
Husova 18, 602 00 Brno


SUN 18 JUN 2017

In 30 minutes concert in Zuccaro!
The church still breathes the spirit of Du Fay...


SAT 17 JUN 2017

Concert in this wonderful abbey church of Silvacane in 30 minutes, hurry up!


WED 14 JUN 2017

Did you see the new bootleg recording?
A live-performance of Machaut's hypnotizing motet Inviolata Genitrix...


FRI 9 JUN 2017



Another nice nice review (at least after you get used of the "swooping between the notes")!

Orazio Vecchi’s name pops up from time to time, but he is by no means as well-known as other Italian contemporaries such as Giovanni Gabrieli. Björn Schmelzer’s extensive notes for this release go into some detail on the subject of funerary traditions in Antwerp of the period, suggesting Vecchi’s Requiem as a likely contender for performance at the funeral of Peter Paul Rubens in 1640. The cover image, in fact an early 20th century funeral procession in Wieringen, North Holland, shows a late continuation of the tradition for the wearing of a ‘huik’ or ‘huyck’, something that would have been a familiar sight in Antwerp in the Baroque period.
This is a fascinating subject, further illustrated in the booklet with some church interiors of the time. Vecchi’s music represents a pre-iconoclastic style of opulent polyphony and exuberant settings of the text comparable with those of the likes of Tallis and Palestrina. The requiem text is printed in the booklet both in Latin and English translation. So involved do we become in the mysteries of Baroque concealment and disguise that there is something of a shortage of information on the music in this recording, though the concept appears to be the recreation of the music for Rubens’ elaborate funeral service.
In any case, this is a rich feast of a capella religious church music at a high order of quality. The voices of Graindelavoix create a marvellous tapestry of sound, from gorgeous low basses to nicely balanced trebles. There is a certain amount of swooping between the notes, and while I initially found this off-putting I can also hear how this might be an artistic decision, giving a heightened doloroso effect to the music. Listeners will have to decide for themselves if they can get past this aspect of the performance, and for myself I would be intrigued to hear an alternative with cleaner leaps, just to see if my impression of this as emotive expression is misplaced. Whatever the subjective quibbles, there are plenty of special moments in this sequence, and with beautiful sonorities and some striking contrasts of colour there is plenty of genuine lamentation going on here. I love the harmonic scrunches that occur from time to time. Antiphonal effects are a feature, with double choirs playing against each other and captured nicely in the stereo of the recording. Vecchi’s Requiem is supplemented by some remarkable music by George de La Hèle. Taken from his Missa Praeter rerum serium, this is a further example of “incredible polyphony in the midst of the Calvinist Republic in Antwerp that demonstrates the tremendous talent of a forgotten master.” With stunning rarities such as these this release has to come with a warm recommendation.
Dominy Clements


FRI 2 JUN 2017

Great Friday news!
Our Beckett/polyphony program AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS will be two times at TAZ#2017 in Ostend, August3th and 4th, please arrange your holiday plans accordingly...
More details on theateraanzee.be from June 7th on!

photo Camille Blake


TUE 30 MAY 2017

Small film about graindelavoix's intervention in Katowice....


MON 22 MAY 2017

Splendid review in Pizzicato Magazine by Remy Franck of our Lamentations concert in Katowice ...

Stupende vokale Reinheit
Nach der Opulenz symphonischen Klanges die Reinheit von acht Stimmen: Das in Antwerpen beheimatete, aber sehr international besetzte Vokalensemble ‘Graindelavoix’ sang unter seinem künstlerischen Leiter Björn Schmelzer die ‘Lamentationes Hieremiae Prophetae’ von Carl Luython (1557-1620), einem franko-flämischen Komponisten und Organisten der späten Renaissance sowie von Pedro Ruimonte (1565-1627), einem spanischen Komponisten, der einen großen Teil seines Lebens in Belgien verbrachte. ‘Graindelavoix’ bewies einmal mehr, dass es ein wirklich einmaliges Ensemble ist, dessen Interpretationen durch eine ungemein stark entwickelte Verzierungskunst und ein gestalterisches Raffinement erkennbar werden. Fast mehr noch erstaunen die Substanz und der harmonische Reichtum der acht Stimmen sowie die gleichzeitig erzielte absolute Reinheit. Im riesigen Raum des NOSPR-Konzertsaals schwangen sich diese Klänge eines klagendem Gesangs mit beeindruckend kreativer Kraft in die Lüfte und hüllten den Zuhörer damit ein.


Read more

photos by Izabela Lechowicz


SAT 20 MAY 2017

Leaving Katowice, direct flight to Brasschaat!
Concert tonight: join us!


FRI 19 MAY 2017

Some snapshots...


FRI 19 MAY 2017

Rehearsing Luython in Katowice concert hall...
Concert tonight at 19.30!

NOSPR concert hall
plac Wojciecha Kilara 1
40-202 Katowice, Poland


THU 18 MAY 2017

Tomorrow Antwerp lamentations (Luython and Ruimonte) in Katowice!

NOSPR concert hall, 19.30
plac Wojciecha Kilara 1
40-202 Katowice, Poland

With Alice Kamenezky, Anne-Kathryn Olsen, Razek-François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Tomas Maxé and Björn Schmelzer (dir.)


MON 15 MAY 2017

Deze zaterdag in de H. Hartkerk van Brasschaat:
graindelavoix met confréries!
Voor wie het programma nog niet heeft meegemaakt is dit de kans...

H. Hartkerk, 20u30
Sint Huibrechtlei 5
2930 Brasschaat

Photo Koen Broos


WED 10 MAY 2017

Vandaag in De Standaard:
Annemarie Peeters enthousiast over Vecchi cd!



TUE 9 MAY 2017

Do you like polyphony?

Begeef u naar Kortrijk!
Beckett hoor je haast nooit, polyfonie nog minder!
Onze-Lieve-Vrouwekerk, 21u


MON 8 MAY 2017

Starting rehearsals AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS (Beckett/polyphony). Tomorrow concert in the splendid acoustics of the Onze-Lieve-Vrouwekerk in Kortrijk!

Festival van Vlaanderen Kortrijk
9 mei 2017, 21u
Onze-Lieve-Vrouwekerk


FRI 5 MAY 2017

Did you notice that in the meantime we released also our expo-book-album "Music for an Antwerp Church" as a separate digital release with Glossa? Here you can find more never recorded pieces by Ruimonte, Lobo, Antwerp cathedral master Matthias Pottier and Plantin printed Alard du Gaucquier! And, cherry on the cake, a nice bonus: the addition of 10 minutes motet Salve Antverpia by Tielman Susato in an unheard graindelavoix performance!
Check it asap!

Available via iTunes, Quobuz, Napster, Amazon and others.


Read more


THU 4 MAY 2017

An enthusiast review from Ireland by Michael Dervan!


Italian composer Orazio Vecchi (1550-1605) is remembered for his madrigal comedies. Forget that background when you approach this new CD. Tune in instead to the Gothick imagery of the black-shrouded figures on the disc’s cover. Björn Schmelzer believes that Vecchi’s Requiem, representing “austerity, emptiness, darkness” and a face of the baroque that is black, was used in the Antwerp funeral service of the painter Rubens along with shorter selections by George de La Hèle, Pedro Ruimonte and Duarte Lobo. The performing style is intense and personal, The singing embraces wide-ranging vocal timbres and features freedoms in embellishment and ensemble that are as far from the conventions of vocal purity as you care to imagine.


Read more


WED 3 MAY 2017

Björn Schmelzer spreekt vanavond met de doden. Benieuwd?
Kom vanavond naar Kulak in Kortrijk!


19u30, KU Leuven Campus Kulak
E. Sabbelaan 53, 8500 Kortrijk

(c) Koen Broos


FRI 28 APR 2017

Volgende week woensdag, 3 mei allen naar Kortrijk voor de Demonen van de Oude Muziek. Björn Schmelzer legt dan uit hoe je de stemmen van de doden evoceert.
Opgelet, niet voor bangeriken!

Lees meer!


TUE 25 APR 2017

Weldra Belgische première AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS, het Beckett polyfonie project van graindelavoix in Kortrijk !

9 mei 2017, 21u
Onze-Lieve-Vrouwekerk, Kortrijk
Get your tickets now!


MON 24 APR 2017

Nice exhaustive article on Björn Schmelzer and graindelavoix in Süddeutsche Zeitung by Helmut Mauró!


Ton und Trance
Sein Antrieb ist die Überzeugung: So langweilig kann das nicht geklungen haben. Wie der Belgier Björn Schmelzer das sonnige, bunte Mittelalter musikalisch wiederbelebt, dass es eine Freude ist.

Musik aus dem Mittelalter, das verspricht öde Klänge und staubige Rhythmen, eine hüpfende Flöte und blöde dreinblickende Menschen in Kartoffelsackhosen. Ganz anders der belgische Volkskundler Björn Schmelzer, der sich genauer mit den alten Handschriften und ihrer Verlebendigung beschäftigt hat und diese Musik mit seinem Gesangsensemble "Graindelavoix" so aufführt, als sei sie heute oder zumindest für heute komponiert. Auf einmal begegnet man einer faszinierenden Klangwelt, wie sie sonst nirgends in der klassischen Musik zu finden ist, und im Pop schon gar nicht.
Nach dem Auftritt im Berliner "Kraftwerk" sitzt er auf einer Bierbank in einem Sichtbetonraum gleich neben der Bühne, wo seit beinahe einer Stunde ein paar Blechbläser auf- und abschwellende, sich verdichtende und wieder verdünnende Klangmuster in den dunklen Raum zaubern. Eine Veranstaltung des Märzmusik-Festivals im Berliner "Kraftwerk". In der Nacht zuvor war Schmelzer mit seiner Alte-Musik-Gruppe aus Antwerpen hier aufgetreten. Dabei musste er nicht nur gegen zwei handelsübliche Klanginstallationen im Erdgeschoß ankämpfen, sondern auch gegen harte Beats und rumpelnde Bässe aus dem Club "Tresor" im gleichen Gebäude, vor dem die Jugendlichen Schlange standen; der Eintritt dort war viel günstiger als beim staatlichen Märzmusik-Festival. Auch andere Widrigkeiten arbeiteten in dieser Nacht gegen Schmelzer und sein Gesangsensemble. In Berlin stellt sich immer die Frage: Wie viel Drogen braucht der Mensch, zum Beispiel Marihuana, und der unbedarfte Besucher musste an diesem Abend denken, so viel nun auch wieder nicht, bevor ihm schlecht wurde. "Wir haben es überlebt", sagt Schmelzer. Letzte Woche sangen sie in einer Berliner Kirche, aber solche Festivals mit etwas anders gearteter Kundschaft sind ihm genauso lieb, sagt er, da erreiche er ein anderes Publikum. Das liegt dann auf Feldbetten, aus dem Erdgeschoß heraufgeschleppt, und lauscht dem fremdartigen Gesang mit mildem Lächeln und glasigen Augen, als sei es eine etwas andere Art von Trance-Music.
"And Underneath the Everlasting Arms - Polyphony for a Better Sleep" heißt das Programm mit gesprochenen Texten von Samuel Beckett und Musik von Agricola, Desprez, Senfl, Coppini, Obrecht, Divitis, Gombert, Sheppard und Lasso. Der Name "Graindelavoix" heißt soviel wie "Kern der Stimme" und man kann dies sowohl auf den Klang und die Art ihrer Einsetzung, beziehen, als auch auf die Essenz des Vorgetragenen. Schmelzer will die ganze Musik, den rein musikalischen Klang, den Wortklang, den Textinhalt und darüber hinaus das Eigentliche: die klingende Seele. Musik als Medium von Mensch zu Mensch. Der musikalische Kern ist kein klangästhetischer, sondern ein spiritueller.

Der Antrieb des Musikers ist die Überzeugung: So langweilig kann das nicht geklungen haben
Schmelzer sagt das nicht so direkt, aber die Art, wie er um das herumredet, was man so direkt nicht benennen kann, weist immer wieder in eine Richtung: nach innen. Das neue Album "Requiem" mit einer Trauermusik des Renaissance-Meisters Orazio Vecchi - die nach Schmelzers Nachforschungen wahrscheinlich bei der Beerdigung von Peter Paul Rubens gesungen wurde - ist nach den elf bereits erschienenen noch einmal eine Steigerung an Ausdruckskraft und leidenschaftlicher Spiritualität. Die Art des Singens hat mehr mit den Klageweibern von Kreta zu tun oder mit sardischen Hirtenliedern als mit der höfischen Kunst des nördlichen Europa. Für Alte-Musik-Akademiker ist das sicherlich ein Schock. Aber für alle, die nicht wissen, wer Orazio Vecchi ist oder Duarte Lobo und wann die ungefähr gelebt haben, ist es eine überraschende Erweiterung der Hörgewohnheiten, und für jeden neugierig gebliebenen Musiker eine Offenbarung.
Schmelzer zieht die praktische Konsequenz aus der Überzeugung, die wohl jeder gewinnen muss, der sich Aufnahmen mittelalterlicher Musik anhört: So langweilig kann das nicht geklungen haben! Die Leute hatten doch auch ihren Spaß und eine ziemlich ausgefeilte Musikkultur. In der Tat geht es immer auch um die großen Fragen musikalischer Ästhetik, ja des Kunstdiskurses generell. Schmelzer reflektiert das sehr genau, die praktische Umsetzung seiner Ideen ist durchaus theoretisch unterfüttert. Aber nicht die üblichen Verdächtigen der Musikphilosophie sind für ihn dabei zuerst relevant, sondern Kollegen aus Nachbardisziplinen, besonders der deutschen und französischen Kunstgeschichtsschreibung. Aby Warburg mit seiner "Pathosformel" und der Kategorie "Nachleben" sind für ihn wichtig, Bruno Latour und Gilles Deleuze, Alfred Gell und immer wieder Wilhelm Worringer mit seiner Dialektik aus "Abstraktion und Einfühlung". In diesem Spannungsfeld sieht sich auch Schmelzer mit seiner Herangehensweise an die alten Musikhandschriften. "Performative Exegese" nennt er das, also eine deutende Gestaltung durch den Akt der Aufführung. Das ist nichts weniger als "eine Rehabilitation der empathischen Annäherung".
Dass er mit den alten Meistern einmal ein jüngeres Publikum erreichen würde, hätte er nicht gedacht. Dass er überhaupt als Musiker reüssieren würde, wäre ihm nicht in den Sinn gekommen. Aber als Schmelzer noch ein Vorschul-Steppke war und ihn die Mutter zum Musikunterricht anmeldete, da hatte der Lehrer schon eine gewisse Vorahnung. "Du bist mit Johann Heinrich Schmelzer verwandt", sagte der Lehrer und zeigte den Lexikoneintrag des großen Renaissance-Komponisten, Kapellmeisters und Violinisten.
Ob an der vermuteten Verwandtschaft etwas dran ist? "Das Gegenteil lässt sich ebensowenig beweisen", sagt Jörg Schmelzer, "ich denke, die Behauptung hat mich unbewusst ein bisschen geprägt". Er studierte zunächst Anthropologie und strebte keinerlei Musikkarriere an. Genau dies scheint nun der Schlüssel für den Erfolg als Gründer und Leiter des Ensembles "Graindelavoix" zu sein, das sich alter und sehr alter Musik widmet, zurück ins 16., 15., 14., sogar 13. Jahrhundert. Musik aus Gesangbüchern mit Pergamentpapier, jedes Blatt kunstvoll bemalt mit prächtigen Textinitialen und oft auch inhaltlicher Bebilderung. Schmelzer glaubt, dass auch diese Initialen noch ein paar Geheimnisse bergen für den musikalischen Vortrag.
"Die einen beschäftigen sich mit den Noten", sagt er, "die anderen mit dem Text. Aber es gibt da noch eine Ebene dazwischen." Er ist selbst Forscher, sein Studium der Anthropologie, der durch die Jahrhunderte in den unterschiedlichen gesellschaftlichen Schichten gelebten Kunst und Kultur, hat ihn tief geprägt und weit herum gebracht im südlichen Europa. Bis heute ist die Beschäftigung mit den Gesängen aus Sizilien, Sardinien oder Portugal die Basis seiner musikalischen Praxis. Weniger die Musikwissenschaft. Ihm komme die so vor, sagt Schmelzer, als würde ein Kunsthistoriker nur die Farbpigmente studieren und die Vorbereitung der Leinwand, aber nicht die Art und Weise, wie ein Renaissance-Maler beim Betrachter diese enorme Wirkung erzielt.

Hier die Noten, da der Text - aber da ist noch etwas dazwischen - der Kern
Der Chor steht bei ihm nicht in Reih und Glied, sondern einander zugewandt und in sich gekehrt. Schmelzer bringt die Sänger gleichsam in eine konkrete musikalisch-spirituelle Situation. Sie sind der Kern eines Geschehens, zu dem fast gleichberechtigt das Publikum gehören soll. Dirigenten gab es nicht. Warum dann dirigiert Schmelzer den kleinen Chor? "Ich dirigiere eigentlich gar nicht, ich gebe nur Impulse, jeder hat ansonsten große Freiheiten". In der Tat sieht das großräumige Auf- und Abrudern nicht ganz so elegant aus wie vom philharmonischen Pult aus. Selten gibt er einzelne Einsätze, noch schlägt er den Takt. Einmal, da stehen Sängerinnen und Sänger besonders eng zusammen, mischt er sich darunter und wechselt einmal im Kreis herum von Sänger zu Sänger, als ob er mehr zuhöre als selber einzugreifen. Es gehe um den performativen Akt, nicht um die geschriebenen Noten. Die seien nur eine Skizze oder ein "Diagramm". Vieles steht nicht darin, das wesentlich ist für Aufführung und Ergebnis. "Am Anfang haben sich die Musiker geweigert, ein Glissando zu singen". Weil es nicht notiert ist. In der westlichen Hochkultur der letzten zweihundert Jahre galt Töne anschleifen, von einem zum anderen schmieren, nicht gerade als vornehm. Aber vielleicht muss diese Musik zumindest für nordeuropäische Ohren wirklich vulgär klingen, um ihren vollen sinnlichen Gehalt entfalten zu können. So, wie man heute selbst die Werke von Heinrich Schütz noch singt, sind sie von der Musik her kaum zu verstehen. Da geht es um andere ästhetische Traditionen, um Ordnung und Sauberkeit, um keimfreie Kunst. Damit hat Schmelzer nichts am Hut. auch nicht mit historischer "Wahrheit" - dann dürfte er gar keine Frauenstimmen besetzen -, und trotzdem hat man stellenweise den Eindruck, dass die Musik auch zur Zeit der Entstehung vor 700 Jahren etwa so geklungen hat. Schmelzer geht es mehr um eine zeitlose, er sagt "anachronistische", Wirkungsmacht. An Theorien über mittelalterliche Kunst, wie sie etwa Umberto Eco formuliert hat, glaubt er nicht. Eco geht von einer "intellektuellen Wahrnehmungsweise" aus, "die eine unbeteiligte Art des Vergnügens nach sich zieht". Es gehe mehr um Versenkung ins Kunstobjekt als um dessen Aneignung, um Betrachtungen der Proportionen, der Ganzheit und Klarheit eines Kunstwerks. Mit dieser modernen Denkweise hat man auch den sensationellen Fund einer Turiner Handschrift kleingeredet, das wohl umfangreichste Werk eines Komponisten des frühen 15. Jahrhunderts. Er heißt Jean Hanelle, ist völlig unbekannt und wird es wohl noch eine Weile bleiben. Die Musikwissenschaftlerin Margaret Bent schrieb noch 1992 von Massenproduktion nach Standardvorlage, Daniel Leech-Wilkinson attestierte die "schablonenhafte Kompositionsweise" einer "uninspirierten Musik". "Die Entstehung von Meisterwerken ist auf diese Weise natürlich kaum denkbar." Wer weiß, wie sehr solche Einschätzungen die Aufführung von Musik, also das klangliche Ergebnis beeinflussen, kann solche Forschungsergebnisse nicht gutheißen. Wie falsch sie tatsächlich sind, hört man am klarsten in der Wiederbelebung durch Schmelzers Ensemble Graindelavoix. Mutiger, freier, wahrer, meisterlicher und menschlicher hat diese Musik wohl seit ihrer Entstehung nicht mehr geklungen.


THU 20 APR 2017

Marius Peterson talking on Estonian Klassika Raadio about our new Vecchi cd...

Listen here


THU 20 APR 2017

Souvenirs of Gdansk concert...

photos by Paweł Stelmach


WED 19 APR 2017

An enthusiast review of Lisbon Gulbenkian concert in Expresso of last weekend...


TUE 18 APR 2017

Another nice review of Brno Lamentations concert by Boris Klepal.

Read more

Listen to radio review




- - -


Graindelavoix. Jeremiášovy nářky na Velikonočním festivalu duchovní hudby

Součástí Velikonočního festivalu duchovní hudby v Brně jsou již tradičně také tenebrae – „temné hodinky“. Jejich programy nespoléhají pouze na atmosféru zšeřelých kostelů, ale přinášejí také pozoruhodné dramaturgické počiny. Na Škaredou středu zněly v chrámu svatého Jakuba renesanční lamentace v podání vokálního souboru Graindelavoix.
Obsah koncertu se dal rámcově odvodit už z jeho názvu. Na programu byly lamentace, i když zpívané – žádný křik to nebyl. Tato část názvu se vztahovala spíš k nářku proroka Jeremiáše, jehož text patří k obřadům temných hodinek ve svatém týdnu od Zeleného čtvrtka do Bílé soboty. Co se týká samotné hudby, jednalo se o polyfonii z úplného začátku 17. století stylově ještě spadající do období renesance. Na programu byli dva skladatelé: tím prvním byl Carol Luython, druhým Pedro Ruimonte. Od Carola Luythona zazněly lamentace od čtvrtka do soboty, přišemž ze sobotních zhudebnil jen výběr. Od Pedra Ruimonta byly na programu pouze sobotní lamentace, ale zato kompletní.
První zřetelnou linií koncertu bylo přiblížení programu liturgickému roku. Od Škaredé středy k Bílé sobotě je sice z duchovního hlediska předlouhá cesta, ale z lidského se jedná pouze o tři po sobě jdoucí dny, k nimž se texty Jeremiášových lamentací vztahují.
Oba skladatele večera spojoval kompoziční styl, který byl proti špičce dobového hudebního vývoje už poněkud pozadu: lamentace Carola Luythona pocházejí z roku 1604, a Pedra Ruimonta z roku 1607 – v tom samém roce už Monteverdi dokončil svou epochální hudební báji Orfeus. Není ovšem od věci si připomenout, že ani hudební uvažování – stejně jako obecně lidské – se nemění na povel a myšlenky mívají velmi dlouhou setrvačnost či poločas rozpadu.
Carol Luython a Pedro Ruimonte byli také oba ve službách Habsburků: Luython byl prvním varhaníkem císaře Rudolfa II. – působil tedy významně v Praze. Ruimonte byl ve službách Rudolfova bratrance Albrechta Rakouského, který jako regent tehdejšího Španělského nizozemí sídlil v Bruselu.
Graindelavoix je komorní soubor specializovaný právě na provádění staré polyfonie a od své první nahrávky z roku 2006 si buduje oprávněnou pověst špičkových interpretů. Jedná se o skupinu technicky vyspělých pěvců, kteří navíc tvoří vyrovnaný ansámbl asi podobným způsobem jako si lze představit špičkové smyčcové kvarteto. Takže se jedná nejen o hudebníky sólistických kvalit s charakteristickým projevem, ale zároveň o jejich stylové sjednocení ve způsobu vedení hlasů, které mají vyrovnaný objem, dobře se spolu barevně pojí a přitom nesplývají. Je to vlastně nezbytný předpoklad pro dosažení ideálně vyrovnané polyfonie, v níž má každý hlas svou osobitost a rovnocenné postavení.
Zakladatel a vedoucí souboru Björn Schmelzer vedl provedení maximálně plynule, obdivuhodná byla pečlivá a jemná práce s dynamikou jednotlivých hlasů. A stejně obdivuhodná byla i výdrž pěvců, kteří zazpívali bez pauzy více než devadesátiminutový program. Nejedná se sice o drastické zpívání v extrémních polohách, ale nároky na soustředění, intonaci, sledování okolních hlasů a přesnénástupy jsou obrovské.
Koncert složený celý z lamentací by snad mohl předem odrazovat dojmem monotónnosti, zvlášť když oba skladatelé pracovali s částečně shodným textem, ale interpretační úroveň nic takového nepřipouštěla. Navíc oba skladatelé od sebe byli dost zřetelně odlišitelní hudebně – a určitě i pouhým vnímavým poslechem, bez nějakých „odbornických“ analýz kontrapunktu.
Hudební členitost lamentací vyplývala už ze struktury textu: každou větu uvádí i v latinském překladu písmeno hebrejské abecedy, kterému se dostává samostatného polyfonního zpracování, následuje vlastní text a každé čtení završuje refrén „Jeruzaléme, obrať se k Hospodinu, Bohu svému“. Carol Luython odlišuje jednotlivé části především vnitřními proměnami a působí celkově spíš meditativním dojmem. Pedro Ruimonte naopak buduje z dramatické situace připomínající pozdější užívání polyfonie jako gradačního prostředku.
Celý koncert vlastně zapůsobil jako výjimečný moment zastavení v jakémsi dočasně stvořeném malém světě. Soustředění členů souboru Graindelavoix se přeneslo i na publikum a vytvořilo ohromně koncentrovanou atmosféru takřka bez doprovodných hluků, tedy i s minimem obvyklého kašle a vrtění v přestávkách mezi jednotlivými částmi. Přitom se jednalo o hodinu a půl velmi náročné hudby. A velmi silně zapůsobil i předěl mezi oběma autory, kdy se hudba opravdu vznesla jakoby o jednu energetickou hladinu výš a zesílila tak vědomí, že vzkříšení už je blízko.
Velikonoční festival duchovní hudby má před sebou ještě tři koncerty. Ve čtvrtek 20. dubna to bude Svědectví svatých v hudbě Hildegardy von Bingen – v bazilice Nanebevzetí Panny Marie na Starém Brně vystoupí Tiburtina Ensemble. V pázek 21. dubna rovněž na Starém Brně varhanní koncert, na programu jsou Charles Tournemire, Bohuslav Martinů, Charles-Marie Widor, Vladimír Werner, Sigfrid Karg-Elert a Max Reger. A na závěr festivalu v neděli 23. dubna oratorium Paulus – tedy svatý Pavel – Felixe Mendelssohna Bartholdyho. V kostele sv. Janů „u minoritů“ hraje Filharmonie Brno, zpívají Marie Fajtová, Štěpánka Pučálková, Jan Rusko, Roman Hoza a Český filharmonický sbor Brno, řídí Leoš Svárovský.
Ukřičené lamentace (temné hodinky). Lamentace Pedro Ruimonte (1607) a Carol Luython (1604). Graindelavoix (Belgie), umělecký vedoucí Björn Schmelzer. 12. 4. 2017, kostel sv. Jakuba, Brno. V rámci Velikonočního festivalu duchovní hudby.


FRI 14 APR 2017

Listen now to our lamentation program on polish radio broadcast...

photo Paweł Stelmach

FRI 14 APR 2017

Wonderful review with some pictures of our Brno Lamentations performance!

Read more

Photos by Petr Francán


- - -

Graindelavoix – v chvále nadpozemské krásy
Ve středu 12. dubna se na třetím koncertu Velikonočního festivalu duchovní hudby objevil jeden z nepochybných vrcholů letošního ročníku přehlídky – belgický vokální soubor Graindelavoix. V kostele svatého Jakuba Staršího představil na vystoupení s názvem Ukřičené lamentace obecenstvu absolutně nekoncertní program: velikonoční zpívaná čtení matutina, ve kterých v závěru Svatého týdne zaznívaly Nářky proroka Jeremiáše. Graindelavoix pod vedením Björna Schmelzera předvedl zhudebněná čtení z obřadů temných hodinek dvou skladatelů, kteří stojí na pomezí pozdní renesance a raného baroka – Carla Luythona (1557–1620) a Pedra Ruimonte (1565–1627).


Průměrný divák, jenž trpí nedostatkem času a nemůže si dovolit jezdit na festivaly staré hudby, nemá mnoho příležitostí k živému poslechu čistě vokální, vrcholně renesanční polyfonie. Pro mnohé to byla nejen možnost, jak přijít do kontaktu s vokálním renesančním kontrapunktem, ale také šance k bližšímu poznání svátků velikonočních a jejich klášterní celebrace, do které nemá publikum běžně příliš možností nahlédnout. Teprve až když je posluchač očitým svědkem podobného vokálního koncertu, uvědomuje si nekonečnou komplikovanost této hudby, samostatnost a svébytnost jednotlivých hlasů. Bylo zřejmé, že každý zpěvák prosazuje svou individualitu; u osmihlasého souboru Graindelavoix byla tato autonomie podtržena faktem, že zpěváci nevystupovali v žádném stejnokroji – nalevo byly černé kalhoty, košile a sako, vedle pak modrý svetr, uprostřed košile s krátkým rukávem a žádné boty, vpravo naopak modré triko a mikina. Poslech tohoto belgického uskupení tvořil pouze dvě třetiny celkového zážitku – ke stoprocentnímu požitku z jeho vystoupení byl velice důležitý vizuální vjem, pozorování pěvců při vystoupení, kdy byl sice každý sólistou, na druhou stranu ale také součástí celku. Byl obrovský zážitek pozorovat zápal a zanícení jednotlivých zpěváků, a to i když právě mlčeli – hudba je zcela pohltila do svých mimozemských sfér. Graindelavoix se nesnažil za každou cenu o ideálně krásný zvuk; Björn Schmelzer si byl velmi dobře vědom toho, že v takovém případě by byl dojem strojený a umělý. Ansámbl spíše uplatňoval odlišnost všech individualit, která však ve výsledném zvukovém účinu fungovala zcela koherentně.


Naprosto perfektní reciprocita účinkujících šla ruku v ruce s balancem jednotlivých hlasů, kdy bylo v celkovém zvukovém výsledku slyšet vše – zaměřil-li se například posluchač pozorně na individuální melodickou linku jakéhokoliv hlasu ze šestihlasé sazby, mohl přesně určit tóny, které daný zpěvák produkoval. Je bez debat, že vedoucí ansámblu pracoval s výbornou zvukovou představou kompozic, kdy v určitých místech nechal například zaznít jeden hlas nad ostatními, avšak v rámci zvukové celistvosti, ne na jejich úkor. Intonace jednotlivců i celku byla pak zkrátka dokonalá, a to ať se jednalo o zahájení zpěvů, průběh, či jejich ukončení – všechny souzvuky zaznívaly ve zcela čistých intervalových proporcích. Zvuková dispozice kostela sv. Jakuba Staršího společně s umem Graindelavoix byly neskutečné, a tak na konci každého čtení, před tím, než zaznělo ticho, byl dozvuk souboru naprosto ohromující; ne v plnosti a intenzitě zvuku, ale v jeho doznívající nádheře kostelního prostoru, kdy se, ačkoliv těleso už umlklo, jeho dozvuk stále nesl celou kostelní lodí a omračoval posluchače dlouhou ozvěnou, při které si divák nebyl jistý, zdali se mu onen akord, vycházející odněkud z výšky nad ním, pouze nezdá. Sbormistr Schmelzer velmi dobře rozpoznal akustiku prostoru, a tak nikdy žádný nástup na další zpívané čtení neuspěchal, ale vždy exaktně počkal se zahájením hudby tak, aby se nový zpěv zvukově nebil s ukončeným a doznívajícím melodickým předivem.
S blížícím se koncem představení jsem si uvědomil, že nemám po umlknutí zpěváků nutkání jim tleskat; ne, že by si to nezasloužili, to v žádném případě, spíše naopak – program, prostředí a zejména jejich výkon byl natolik mystickým zážitkem, že mi přišlo snad až pošetilé a nemístné ničit ho něčím tak světským, jako je potlesk, jenž slouží k dalšímu pozemskému nešvaru – uznání. Ačkoliv si Graindelavoix ocenění po svém skvělém výstupu určitě zasloužil, po prožitém představení byl potlesk pouhou rušivou entitou, jež bořila prožité mystérium. O to více mě vytrhl z rozjímání další nepříjemný zlozvyk, který jako strašák obchází soudobé koncertní prostory – aplaus ve stoje, jenž zdevastoval blaženou atmosféru v kostele sv. Jakuba Staršího po tomto transcendentním zážitku.
Hodnocení autora recenze: 95%


THU 13 APR 2017

Preparing lamentations in the fabulous Artushof in Gdansk. Concert tonight at 8 pm and tomorrow on Polish radio.


THU 13 APR 2017

On our way to Gdansk...

Read more


WED 12 APR 2017

Just only to hear the lamentations in the beautiful acoustics of this church, it's worthwhile to come tonight to Brno. Première of our lamentations program: works by Luython (printed in Prague in 1604) and Ruimonte (printed in Antwerp in 1607)... By the way Luython was born in the Antwerp Sint-Andrieskwartier where the graindelavoix adventure once started...

Read more


TUE 11 APR 2017

Very nice review by Cristina Fernandes in today's Publico of Gulbenkian concert in Sao Roque!


MON 10 APR 2017

Rehearsing Luython and Ruimonte lamentations in the sacristy of the Igreja de Sao Roque, Lisbon: both paintings and music are from the beginning of the 17th century and share a breathtaking exotism. Concerts in 2 days in Brno and Gdansk! We keep you informed...


SUN 9 APR 2017

Two days in Lisbon rehearsing Lamentations and we still didn't find the right wax...as long as the lamentations are 'à point'!
(c) Koen Broos


SAT 8 APR 2017

Arrived in Lisbon. Duarte Lobo & Orazio Vecchi tonight at 9pm in the fabulous Igreja Sao Roque! Join us!


SAT 8 APR 2017

Luister op Klara naar concert review van over-enthousiaste Véronique Rubens over Vecchi première in Amuz!
If you missed it, tonight in Lisbon!


THU 6 APR 2017

If you miss the concert tonight, no worries we are back tomorrow with the same program in the Abbaye of Herkenrode, near Hasselt, easily to reach, even if you live in The Netherlands or Germany...


Read more


WED 5 APR 2017

What a pleasure to rehearse in the wonderful St. Paulschurch in Antwerp for tomorrow's concert in Amuz!
Be quick because there are only a few tickets left!


TUE 4 APR 2017

Frank Heirman in Gazet van Antwerpen about the new cd release!



TUE 4 APR 2017

Björn Schmelzer initiating dancers in singing and negotiating with the past in Royaumont...
Read more

FRI 31 MAR 2017


A new bootleg...check it out!
Du Fay as you never heard it before!


WED 29 MARCH 2017

And some more photos by Markus Werner! Our next performance of AND UNDERNEATH THE EVERLASTING ARMS (polyphony/Beckett) is in Kortrijk on May 9th.
Don't miss it!


WED 29 MARCH 2017

Nice memories of two crazy performances during MaerzMusik's The Long Now. Many thanks to Berno and his team!
photos by Camille Blake


SAT 25 MARCH 2017

Getting prepared for a long, crazy night... First performance of our Beckett/Insomnia program at 0.00 and a second time tomorrow at 1 pm. Don't miss the event!


The Long Now
Kraftwerk
Köpenicker Str. 70, 10179 Berlin


Read more


FRI 24 MARCH 2017

We are getting excited...


THU 23 MARCH 2017

Still in Berlin preparing the Long Now and in the meantime a nice review at Gonzo Circus of last Saturday's concert :
"(...) Uiteindelijk is het Graindelavoix dat in het openingsweekend als beste de ambities van MaerzMusik waarmaakt. (...)"


WED 22 MARCH 2017

Memories from Berlin concert last Saturday. Tomorrow we start preparations of our contribution to The Long Now.


SUN 19 MARCH 2017

Listen live or afterwards to the lecture by Björn Schmelzer at MaerzMusik, The Chronopolitics of Early Music, 2 pm. (available via MaerzMusik Facebook )

Read more


SAT 18 MARCH 2017

Tonight Cypriot nocturne at Church am Hohenzollernplatz, Berlin!
with Anne-Kathryn Olsen, Razek-François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Adrian Sîrbu, Bart Meynckens, Tomàs Maxé, Jean-Christophe Brizard, Björn Schmelzer (dir)

Read more


TUE 14 MARCH 2017

Even at Heathrow airport you can detect trouvère songs... Graindelavoix on its way to Oxford.


THU 9 MARCH 2017

Fresh arrival at the office: Vecchi Requiem CD, release beginning of april!


MON 6 MARCH 2017


Memories from Warsaw concert...
Thanks to Sonia, Lukasz and Olga!


FRI 3 MARCH 2017


graindelavoix in Warsaw diving into Polish polyphony... Concert tomorrow will reveal new discoveries and never performed stuff, featuring Marcin Leopolita!

MON 20 FEBRUARY 2017

Wonderfull spanish review on Cypriot Vespers cd!
"Las ocho voces del conjunto, una femenina y siete masculinas, parecen gemir y suplicar con su canto en una suerte de trance canoro que todo lo envuelve y contagia, y del que resulta imposible abstraerse. Las inflexiones en la voz, desde las más leves hasta las más evidentes, la ornamentación, la emisión abierta y casi sin impostar, el canto de garganta rico en armónicos con sus resonancias de pecho, todo queda eclipsado por la emocionalidad de estas interpretaciones a tumba abierta y sin remisión."

Click here for the complete review

SAT 18 FEBRUARY 2017

Starting the preparations of our Oxford residency 'en petit comité', close reading and performing pieces from Manuscript Douce 308, listening to the voices of early 14th century Lotharingians... More to come!


THU 16 FEBRUARY 2017

Jeroen Olyslaegers on graindelavoix;
misschien was de heilige Macharius een Armeen, misschien kwam hij uit Antiochië vlakbij Libanon. hij was een pelgrim en stierf in Gent aan de pest die, zoals hij op witte donderdag had voorspeld, zou verdwijnen na zijn dood. ne praktische mens dus. het is in de Sint-Machariuskerk te Gent Dampoort dat ik gister voor het eerst een concert van Graindelavoix heb mogen meemaken. ze zongen Cypriotische vespers van Jean Hanelle uit de vroege vijftiende eeuw. die Hanelle deed het omgekeerde van de heilige Macharius: vanuit Cambrai werd deze kapelaan naar het oosten gestuurd, naar Cyprus en door de kortsluiting tussen de vlaamse polyfonische stijl en de cypriotische liturgie kwam de mens met geschenken terug, geen pest. ik keek heel erg uit naar dat concert. maar fan of niet, Graindelavoix liet mij niet zomaar toe. het begin vergde concentratie, er zat een weerstand in mij over de complexiteit in de muziek, of kwam het anders door de vrijheid die ik niet wist te plaatsen, wat was het? waarom mocht ik nu niet meteen erin, kon ik me niet direct onderdompelen? het was me niet duidelijk, maar na twee liederen was dat gevoel plots weg. ik was emotioneel binnen, om het zomaar te zeggen en ik kreeg toegang tot de extase die er in die vespers huist. achteraf, door met de dirigent en bezieler Björn Schmelzer te babbelen snapte ik die aanvankelijke weerstand ineens. dit is een echte band, een grillige band vol toptalent. ge hoort individuele stemmen die excelleren en tegelijk de collectiviteit waarborgen. het is een spannende drone-band, een rituele band met voorzangers als sjamanen, ze bezorgen u een trip. eind maart staan ze op het muziekluik van de Berliner Festspiele tijdens een non-stop event dat dertig uur duurt samen met concerten van elektronica-mensen als Tim Hecker en de legendarische William Basinski. they are something else. die Björn en zijn band zijn rock 'n' roll.


WED 15 FEBRUARY 2017

Tonight Cypriot Vespers cd-release concert for Bijloke at Sint-Machariuskerk Gent. Unfortunately it is completely sold out...


MO 13 FEBRUARY 2017

Check-it out: a new "bootleg" channel around graindelavoix with previously unreleased stuff...collector's items!

FRI 10 FEBRUARY 2017

Listen and look at new Cypriot Vespers movie...!
Belgian release-concert next week in Ghent!

WED 8 FEBRUARY 2017

Specialist website Medieval.org by Todd McComb very enthusiast about Cypriot Vespers...

This is a fascinating cycle of antiphons (motets), and one of the most interesting sacred compositions of the period. There is a lot of very elaborate isorhythmic passagework, yet the pieces hold together in a coherent way. In fact, there are motivic connections through the cycle, making it stand as perhaps the largest-scale isorhythmic work. Despite its obscurity, it can be viewed increasingly as a monument of the period, and a cycle of uncommon merit. The above was written prior to the recent attribution of both this antiphon cycle & the entire Turin mansucript to the previously obscure Jean Hanelle. His suddenly becomes an amazingly extensive output, including e.g. the Cypriot secular music. I continue to find this cycle to be highly appealing. The performance, as usual with Graindelavoix, is fascinating. Greek & Arab liturgical pieces are included, and vocal articulation & ornmamentation encompass a range of Eastern & Southern styles, including antiphon selections that might be taken as explicitly Gallican. As a result, the way the motets of the cycle come together seems even more magical, and indeed the interpretation opens up to many broader possibilities of affective response. There is more of a "flow" here than one might expect.

TUE 7 FEBRUARY 2017

Noteer alvast... Lezing 'de demonen van de Oude Muziek'

Lees meer

WED 1 FEBRUARY 2017

Nieuwe recensie Cypriot Vespers op Klassieke Zaken:

"Gewaagd, want het zal op kritiek stuiten."
Allez, vooruit....


Muziek ontdoen van pseudohistorische saaiheid – dat is wat het Belgische ensemble Graindelavoix al sinds jaar en dag voor ogen staat. ‘In Vlaanderen zijn we lang gemarginaliseerd en zelfs tegengewerkt’, zei artistiek leider Björn Schmelzer, ‘maar inmiddels is het tij gekeerd. Sterker nog: voor het eerst krijgen we subsidie. En opeens doet iedereen alsof we het warm water hebben uitgevonden!’ De nieuwe aanpak is verfrissend en dat blijkt ook weer uit deze nieuwe cd met vespers van de middeleeuwer Jean Hanelle (ca. 1380-1436). Diens muziek is door de Utrechtse musicoloog Karl Kügle aangetroffen in een manuscript in Turijn, en de verbluffende kwaliteit laat maar één conclusie toe: deze man kan de concurrentie aan met Landini, Dufay, De Machaut en andere kopstukken. Schmelzer en zijn groep kozen een liturgische cyclus van motetten. Waar ze dan weer hun eigen draai aan geven, bijvoorbeeld door er Byzantijnse gezangen in te schuiven. Het lijkt wel improviseren wat ze doen, al het gepolijste valt weg. En de onconventionele klanken hebben overal iets oriëntaals, met volop versieringen. Gewaagd, want het zal op kritiek stuiten. Zo blijft Graindelavoix dapper sleutelen aan de uitvoeringspraktijk en bestrijdt het ‘conventional wisdom’.

TUE 31 JANUARY 2017

Read new Machaut review and an exhaustive after-comment by Björn Schmelzer...
On booklets, liberties and speaking with the dead...

Read here Björn Schmelzers two reactions;


First reaction
Dear Mr Leone,
Thanks a lot for writing about our Machaut cd. I normally don’t react directly on reviews, but because I appreciate your approach and at the same time you put some relevant question marks at the articulation of my work, I take the opportunity to clarify some points. I will try to put your remarks in the wider field of critical voices towards my approach and try to answer them from within this field, so please consider them as my open response and not as a direct statement to the specific points you make.
Some of them were also put forward in the past by other critics. For example the refusal of the ‘strange’ (and apparently for some people incomprehensible) booklets I fabricate, which texts supposedly blur more the interpretation on the recording than inform it…Well, in fact that’s exactly what I would like to achieve. For me the booklet should be an accomplice of the recording, not a legitimation of it.
In ‘early music’, people often expect from the musicians to legitimize themselves, strangely they don’t expect you to be creative, productive, imaginative. These categories are in the context of early music mostly received with suspicion and are a possible threat of the ‘authenticity’ of the performance. Imagination contradicts or covers in this view the ‘historical truth’ lurking beneath the soil of time…
These booklet texts are from the beginning a love and hate issue. Some critics like to see them fitting in a sort of pedagogical, paternalistic program, a problem which contaminates (and finally will kill?) in my opinion the whole classical music world. No department of the arts looks so much like elementary school as classical music: is it because classical music was a product of the Bildung regime that it likes so much to keep this Bildung mentality?
Opposed to that, I try to write a booklet who makes the situation more complex, but I hope also more rich, for the listener, instead of reducing our work to some biographical liner notes. I would like that the listener feels triggered and challenged. The booklet texts are for those who are intrigued, who want more, or those who like to search for the layers in the musical machine. In this perspective some trust or even good will is needed….I’m lucky that I found a label as crazy as myself that let me write all these essays and is even happy to release it, I’m really grateful to Glossa because I know other labels would never give this freedom.
At the same time, most of what i say in the booklets is like hammering on the same nail. The theme or concept of ‘euchronism’ versus anachronism is coming back all the time, it’s a thread through all our recordings. You ask what this ‘euchrony’ means: well, I explain it literally on the first page p.6, between brackets behind the term: “the historicist obsession with banning every single element of anachronism”. What do I mean with this? Consciously or not, most early music approach operates with some sort of cliché or common sense scalpel, starting with present time and cutting off everything what is not proper or contemporary to its proper time. What we keep in the end is the result of a pseudo-historicist filleting…To say it very bluntly: where is all the dirt of time (scholars would maybe call it : the anachronisms) ? and what happens if we bring it in again (this is a very fragile work which asks for a lot of performative trial and error), creating a musical performance which is not primordially focused on historical information but on historical transference, and what, in this transference, is, intentionally or not, cut away, exorcized. In fact in this sense I fight against early music as ‘modernism projected into the past’ (as if in the past everything was contemporary with its own time…what a weird idea). I’m interested in the fact that there is no existing ur-text, no existing consciousness of a first group of performers who establish a normative performance practice, and that in this sense we as performers are so to say the same as all the others who came right after,…or differently expressed: it’s a sort of historical absurdism to cut off some original group of completely informed and self-identifying people from a next generation who knows already less or starts to transform it, and so and so forth till now, till us, the least informed, the furthest away from truth…
If people don’t know or pretend not to know in the 20th century, it’s mostly because they don’t care or because aesthetical strategies are in charge, often also because they don’t really listen to the material: they appropriate it, which is the opposite of reclaiming or fabulating the past: I really believe that the material speaks or even screams to us, but we have to find the right machine to capture and produce the sounds.
What I would like to show is that even Machaut didn’t know, so to say, what he was shaping, what he was doing…and yet, he did it…his main concern was the keep his things going, to give them immortality, afterlife. To keep them moving.
We underestimate this anthropological need to continue things, to let them flow in a trans-generational way, people are really busy with that, it’s about history, nothing to do with New Age. And Machaut put himself in a tradition, but cracked it, as I called it, he didn’t break with the tradition but cracked it from within, using all the tools he got from the tradition: therefore artists can be in a tradition and revolutionary at the same time.
In musicology one of the big debates is the problem of musical ‘works’: the Messe de Nostre Dame is probably such a work, a monument etc, but at the same time musicologists know that this notion of monument and even of work is completely not functioning in the context of these early repertoires. And why is that? The main reason is because they were made in a logic of continuation, of afterlife and this means: they were made to fit in operative practices. And what we call now scores, are in fact diagrammatic writings connected witch operative knowledge, as I explain in many of my booklets. In concreto, musicians would not perform a ‘work’ like Messe de Nostre Dame without what we would call now, arrangement or embellishment: respecting a composition would mean adding, enriching, with flowers, with ‘merveilles’ as the 14th century French would say, of which yes, exotica, were certainly a standard element, but this is only a superficial aspect of how they would make of the composition an event that would connect memory, the past, and the present, the embodiment.
I like so much to put the art historian Aby Warburg in this context, because he is certainly a writer historical musicologists should learn to know. He is someone who opens up the field of art, of history and also of musical repertoires of the past.
In fact my approach is nothing new, in anthropology, literature, even in art history this is already more than ten years part of a new, even historicist, approach.
In art history this was clearly understood by Warburg who was able to combine a historicist approach with something that seems to be contradictory to it, but certainly not a cheap universalist approach: in fact his idea of the afterlife and agency of images was completely historicist in a way, but offered exactly the toolbox to go beyond the paradoxes of historicism for works of art or performance, works that continue in time, moreover this continuation is fundamental for their condition.
So, in fact, I don’t understand what people mean when they claim that my work is subjective or that i would take too much liberties: liberties towards what? subjective towards which sort of presumed objectivity? On the contrary, for me doing early music is not a question of pleasure or ‘we can do what we want because the composers are all dead’ (claimed by Leech-Wilkinson in his highly problematic ‘The Modern Invention of Medieval Music’). The whole confusion emerges because of the so called objective performances, which are in fact just performances that don’t touch or affect us and in this sense contain an aura of pseudo-objectivity…like a dead body that doesn’t move and can be approached so called objectively, scientifically…And this pseudo-objectivity is of course coming from 19th century positivism and goes hand in hand with the necessity of historicism…But historicism also changed so much, and it is as if people in early music didn’t know. Let me just recall Stephen Greenblatt’s opening sentence of his 1988 historical bestseller Shakespearean Negotiations “I began with the desire to speak with the dead.” My claim to let the dead speak in early music comes in fact very late, painfully late even, after all that….
Next issue, this so called historically informed approach: historical research is not only needed for historical information, in order to enlarge our knowledge of the past but rather to differentiate what is said, claimed, stated in a certain time and what is done, perceived, practiced, operated on, etc…something Foucault taught us so aptly….one can know a lot about the Middle Ages, well, there is still the music which can function as a last test case…or the other way round: this music, when performed, gives us an idea of space, virtual space, sound space, but also about motion, tension, dynamics, consonance and dissonance, desire, lines, texts sung together, affects, melodies etc etc… suddenly there is the music which erases all our knowledge: it seemed all not that right, or at least things seemed to be still differently connected, with other dynamics and dimensions. We listen and we say: if this is possible, if we hear this, we need to change our visions, we need to change ourselves…
At the same time we maybe should all become anthropologist and try to speak with the dead and experience that evoking the music of the past is not some exclusivity of western culture, on the contrary: my claim is that early music exactly only makes any sense if we reconnect it with other worldwide practices of listening to the past, listening to the ancestral voices (who are engraved in the musical diagrams they left for us) etc…in the sense, early music is not the modernist separation of the present (our present) and a historical (unknown) past, but exactly the opposite: it is the potential to evoke the past as music (quality time) with present voices which are not so much expressing themselves but rather revealing (past) others: a sort of conditional, historical ventriloquism…
Quite aptly musicians of early music often call themselves, with modest intentions, ‘mediums’ of the composers and repertoires of the past: voilà, here, without even knowing it, the claim is made, early music is an art related to spiritualism and why not, to magic or divination (which is, in a way, also a sort of score reading), and this is why I talk in the booklet about the art of making the ‘transfer’. Anthropologists, busy with divination etc, know what it means to evoke the voices of the past, which should be at the same time familiar and foreign, so that something affective emerges, a message so affectively strong that it changes something in the listener. Here we are, that’s all what I wanted to say. Respecting Machaut and his music, for me, means trying to make this transfer so that something would happen while listening or performing.
It is our so called modernism and pseudo-rationalism (applied on terrains which have little to do with rationality) which blocks our understanding or perception. That’s all.
That’s why I mentioned Marcel Pérès, because to me he is one of the only figures of early music who speaks with the dead and in this sense opens up the field for reclaiming the past, fabulating it, articulating it’s unheard potentials, washed away by the sponge of western history. People think maybe it’s about aesthetics, doing something what looks like what he did, but for me it’s a question of politics and I explain also this in the end of my booklet text, apparently it’s alien talk on early music planet. It’s a very important element because it is what early music performance can do: changing affectively our vision of the past, opening up the past, showing that it co-exists with our present. And more, we can reclaim the past, give it back to those collectives who were banished outside the glorious history of Western humanity (there is even so much quality of the non-human to discover in those repertoires by the way…), of which classical music is still all too often a symbol. Marcel Pérès said somewhere something interesting: why is it weird or wrong to do Machaut with Corsican singers who objectively are still with one or even two legs in a chant tradition, which anyhow has maybe more to say about polyphonic practices from earlier times, than a conservatory education of which you know objectively that the whole vocal, bodily approach and even more important, the whole aesthetic and affective approach is a clear modern denial and cut with the past? Singing early music with conservatory voices is apparently professional and neutral (implied: because it’s eurocentric?) but when you work in this repertoire with European singers who have a phrasing expertise in singing glissandi and ornaments you deliver yourself to the dangerous transgression of ‘orientalism’. (There is still a story to write about the false accusations of ‘orientalism’ for example in early music performance by western modernist musicologists, I guess nobody dares to go on this slippery domain…)
More important, Pérès shows that there is no direct line from Machaut towards modernist music (a line Western scholars still implicitly and all to often draw and which is revealed through their common sense knowledge and aesthetical preconceptions) without the bending, the cracking and continuous bifurcation of that line passing through ‘minor voices’, and ‘minor voice techniques’ who realize something of Machaut’s notation what was never heard before and challenge all our preconceived historical and aesthetical ideas.
I hope my notes shed some little light on the complexity implied in the Machaut booklet text and I thank you for the opportunity to reflect on your comments.

- - -

Second reaction
Dr Mr. Leone,
The graindelavoix recording would be only a detour of the legacy of recordings you mention, if I would somehow claim this legacy, which I clearly do not, as you can read…
My booklet text functions exactly to claim a complete different one. It’s true that all the recordings you mention are in the same tradition, they differ maybe a little bit in the use of ficta and text placement etc, but grosso modo they share a common aesthetics, which I connect with the professional concert scene and a voice aesthetics legitimated by classical western music. If you would only just experiment with what this classical singing excludes, your whole sound spectrum changes and will immediately recall vocal aesthetics which we connect with mediterranean or traditional music. In a way, it’s funny. You could do the test: let singers in a polyphonic piece sing an ornament, for example a simple appoggiatura, a slow tremolo or even a simple glissando and everything changes. This has nothing to do with so called folk music, oriental singing or what so ever, it’s just a potential of dynamic possibilities which are lost in Western classical singing. (What the reasons are for their disappearance would be to complex to explain here…)
And one of the reasons why singers of early music are mostly classically trained singers and not singers from an existing chant tradition is because it’s common sense that there is a line going from Machaut to modernism, which apparently legitimates a common voice aesthetics. Nobody feels forced to explain why a recording with medieval music is sung with classical western singers, this seems to be self evident, but if performed by singers belonging to, let’s just say, a ‘minor’ vocal chant tradition, legitimation is needed. You see, here the politics of early music come into play and need maybe some analytical deconstruction.
Listen for example to recordings of the beginning of the 20th century: you get almost dizzy from the glissandi, portamenti and appoggiatures the singer use…
In May we were in Hannover doing renaissance polyphony, but also Bach. The director of the festival, Ingo Metzmacher, who is also a famous Mahler conductor, asked me how I managed to make my singers sing glissandi so well, because he never achieved to get his violin players playing glissandi in Mahler symphonies: they just didn’t want to do it, because probably they didn’t like it or where taught not to do it…I work with my singers so intensely till they start to bend their notes, till they start to sing dynamics in a single note itself. For most of them it’s a re-discovery of dynamic possibilities, they can apply these techniques for Lied repertoire or baroque singing, because they discover that this early polyphony was a soloist repertoire performed together with others, and completely different from the norms of a choir tradition: you can just do so much more with the voice, and it’s the music of Machaut that invites you, obliges you to explore all this… And some singers of my ensemble are very good in those explorations and help the others and so we try to liberate these early repertoires from its rigid appropriation by western modernist musical legacy…
And in this sense it’s true as a group there is still such a long way to go, it’s continuously developing, it’s infinite…we did the Machaut mass some months ago in the festival of Herne in Germany, and it sounded so different from what we recorded…that’s nice!
Finally it’s maybe still important to eliminate what is probably part of the confusion: the singers of graindelavoix are not from Corsica. I don’t know where this idea comes from. Most of them have even a ‘normal’ classical vocal training, but developed next to that also other performative skills, in other music genres and in other disciplines. On the Machaut recording I work with singers from Belgium (3+ myself), France (2), Estonia (1), Romania (1), Spain (1) and US (1).
And suddenly Machaut can become convincingly part of what we could call now ‘minor’ traditions: maybe some singers, I don’t know where, would hear our recording and would say: but, this is exactly in the line what we are doing for centuries: here something amazing and for me something political would have happened.
Thanks again for helping me to explain things better!
Björn Schmelzer
- - - -

FRI 27 JANUARY 2017

Very succesful and - what did you expect? - controversial premiere yesterday at Vienna Konzerthaus...standing ovation! Graindelavoix, you loved it or you hated it...(as usual)
Many thanks to the wonderful team of the Konzerthaus!
Come and see the show in Berlin (March 25th & 26th) or Kortrijk (May 9th) !

image Koen Broos

THU 26 JANUARY 2017

Tonight 7.30 pm Vienna premiere and in good company...


TUE 24 JANUARY 2017

Start of our Vienna rehearsals in the nice spaces of the Konzerthaus. Something starts to emerge... Première on Thursday! With Katy Olsen, Carine Tinney, Razek Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Joachim Höchbauer, Margarida Garcia, Koen Broos, Willem Van Vooren and Björn Schmelzer.

Images Koen Broos


SAT 21 JANUARY 2017

Watch interview with Björn Schmelzer about new production: sleep, insomnia, Samuel Beckett, John Sheppard...


WED 18 JANUARY 2017

Our new show next week at Resonanzen Wiener Konzerthaus!


TUE 17 JANUARY 2017

Nice review at Cross Rhythms magazine!


I have never heard anything quite like this release of a cappella music performed by the Belgium ensemble Graindelavoix, as always directed by Björn Schmelzer. The pieces, marked by a moving beauty, with one female and eight male singers, results in another of their peculiar and intriguing soundscapes that takes the listener somewhere unexpected. My first response was to label this as Orthodox music with its typical bass drone but it is neither Greek nor Russian as the flavour is more Hebrew or Arabic, reflecting the unique history of the island of Cyprus. The little-known composer Jean Hanelle (c 1380-c 1436) was a professional musician at Cambrai Cathedral and possibly later a teacher of Guillaume Dufay, who spent more than 20 years from 1411 onwards at the French court of Lusignan in Nicosia, Cyprus, a stay which involved him becoming the chapel master there. According to music scholars, Hanelle was the composer of a cycle of Magnificat-antiphons - the so called 'O'-antiphons traditionally performed during the last week of Advent - found in an Italian codex and included in this new production. Both the original plainchant and the Hanelle antiphons are presented in a series of nine pairs, between which the ensemble also performs an appropriate and context-setting selection of Maronite and Byzantine chants. The CD booklet comes with an interview with Björn Schmelzer carried out by Anne-Kathryn Olsen, a selection of late 19th-century photographs taken in Cyprus by John Thomson, and the first English translation of the antiphons, made by Jeannine De Landtsheer from the University of Leuven. While this is certainly a scholarly project it is also very listenable if you are prepared to set aside your musical preconceptions. While the singing is outstanding I would classify the release as "World Music" rather than "Choral" as listeners expecting a traditional Western vespers service will get a shock when they hear this.


MON 16 JANUARY 2017

Starting preparations of a new Royaumont program: weird Florentine repertoires around 1440…some musical survivals by the obscure Benoit Sirede, Italian anonymous, the magnificent Du Fay and the English mercenaries Dunstable and Lionel Power…
with Katy Olsen, Adrian Sîrbu, Marius Peterson, Bart Meynckens, Arnout Malfliet & Razek Bitar.


WED 4 JANUARY 2017

Very nice résumé and comment (in French) by Florian Thiébault of new Glossa-cd Cypriot Vespers with musical extract!


SUN 1 JANUARY 2017

Machaut CD of graindelavoix rewarded by SCHERZO magazine with "Disco Excepcional"
a promising start of another busy year with plenty of international concerts, new projects and Glossa-cd releases!


MO 11 JANUARY 2016



Diary pages are dangerous, because they are promising, but not often kept or continued...
The start of a new year is a good reason to pick up again.
2016 will be a year of new recordings!
First of all there is the long-expected Messe de Nostre Dame of Machaut. Alex (Fostier) and me, we finished it yesterday night. It will be released in april for Glossa. There is the mass, plainchant proprium and two additional motets by Machaut, quite spectacular works. According to musicologists they are connected with the city of Reims, but also with the Marian devotion at Reims cathedral and indirectly with Machaut's mass.

Next there is the cd with Cypriot Vespers we recorded end of december after a nice tour, passing through Poland, Portugal and Belgium. We still have to start montage and mixing but the 'rushes' are very promising. It's a very caleidoscopic program with a lot of different, quite virtuoso elements. The release is scheduled for autumn 2016. In the meantime live performances of Cypriot Vespers in 2016 can still be heard in Prague, Tournai and Utrecht. Please keep an eye on the agenda.

In between there is something special: a recording we will make beginning of february and which will be the 'extra' of a catalogue for an exhibition in the Antwerp museum Mayer Van den Bergh. Unfortunately the museum is not so known, which is a shame. It has major pieces in its collection, as there is, one out of many: Bruegel's 'Dulle Griet' painting. I mentioned the museum once, some years ago, in an interview for Glossa, as one of my favorite. In june an expo called 'In Perspective', with intriguing interior paintings of Antwerp churches, will open. For this occasion graindelavoix provides fitting music, to be experienced in the museum while looking at the paintings, but also to take home, as part of the catalogue. The content of the cd are all first time recorded worldpremières so to say, coming from Antwerp prints around 1600 (Plantin, Phalèse). There are international compositions by Pedro Rimonte, Duarte Lobo and Orazio Vecchi; Franco-Flemish masterpieces by Georges de la Hèle and Alard du Gaucquier and Antwerp miniatures by locals Matthias Pottier and Guillelmus Messaus. It's an amazing treasure of unknown Latin pieces that give literally acoustical insight to the painted interiors, often showing singers in action. The cd will be only and exclusively available with the catalogue in 2016.

Finally, in june 2016 we will also record the 'Portrait of the artist as a starving dog', featuring the madrigals of Cipriano de Rore, of which many never recorded before. We will bring the program also at least two times in France in the summer, in the festivals of Sarrebourg and Saintes. Agenda announcements in march!

SA 25 JULY 2015





Souvenirs of an intensive masterclass at Fondation Royaumont. Subject was the cycle of motets, known as O-antiphons, of the Turin manuscript J.II.9. According to musicologist Karl Kuegle this manuscript reprensented the repertoire of the French court of Cyprus, and in extenso, of Jerusalem and was probably composed and copied by Jean Hanelle, a singer at Cambrai cathedral, later court composer in Nicosia, Cyprus. After leaving Cyprus, Hanelle could have used the manuscript to find a new employer (somewhere in North Italy?) who could give him a place to retire. But according to Kuegle, the real purpose and Hanelle's final destiny are still open questions...
Our approach was a concrete musical one, trying to understand the writing, style and performance of a selection of seven motets: the idea of a concrete musicology en acte!
I asked Adrian Sîrbu, specialist in Byzantine chant traditions and core singer of graindelavoix, to shed his light on the repertoire, assisted by two other singers of graindelavoix, Olalla Alemán and Razek François Bitar, who both have a lot of stylistic experience in affective singing and ornamentation.
We tried as much as possible to start from what the manuscript and its writing could offer us...
Our residency in Royaumont made it possible that we had all the time the monumental facsimile of the Turin manuscript that Karl Kuegle edited some years ago to our disposal. And one of the first things we discovered was the very precise and consequent placing of the text under the notes. When we dived into this repertoire some years ago, I still had the pretention I could improve the rhetorics of the text by changing the placement of the text offered by the manuscript and make the relation between text and melody more organic. For example, I would adjust the place of the end of a verse with the end of a musical phrase or with a cadence formula, and 'correct' the odd way the scribe placed the text on first sight. But this was exactly neglecting the way the composer tried to hook together the verses, creating a sort of 'musical enjambement', a micromusical level that finds its macromusical pendant in the three isorhythmic patterns together with a different spread of verses in every pattern hooked together by the composer.
This was only the first level of our research and we wanted to take the work of the composer serious, we tried to understand what he was up to with phrasing the text in this specific way. Taking the text placement serious as a part of the style of the composer taught us a lot about the musical expression and rhetorical phrasing. The moment you decide to trust the scribe, a whole world of affective musical imagery begins to emerge.
The motets we studied had two upper voices with to different texts sung at the same time. The texts itself consisted of poetic, ornamental and explanatory tropes of the simple antiphon text of which only the incipit and some words remained in the new version.
One of our focus points was also to discover how the composer created meaning by intertwining two different texts stretched over two layers of melodical phrases, producing a depth structure of meaning, or a meaning that is the effect of two different but interacting/intervocal texts accompanied by their musical affective rhetorics. Many new insights of meaning emerged that could almost only be discovered in the practical experience of singing and listening. For a big part it was this emergence of meaning, a meaning that can as such not be reduced to some elements but is the result of the total production of the motet, what was keeping us busy for a week.
At the same time it changed our view of how complex and subtle 'meaning' can be (more linked with mnemonic, affective, sensitive knowing than with signification), and how it is produced in an operative context. This was the other level: the singers' involvement in the never ending, but open finalization or creation of the motets. It was on this level that Adrian Sîrbu's expertise of other chant traditions, i.e. Byzantine chant, came into the picture.
A crucial aspect is the articulation of cadences which are only partly written down and rather suggested in the writing, but should be finalized by the singers' application of musica ficta or colorata, the sharpening of leading tones, many times even in a chromatic way in these motets. As a result, we articulated for example only in one motet O sapientia, which takes four pages in transcription (115 bars in Hoppin's transcription), more than 45 cadences, which function also as important phrasing and framing anchor points. Structure becomes at the same time audible: the motet cadences almost every two, three bars and the consequences for the auditive and affective perception of these motets are huge. It was very practical and fertile to have two participants with academic musicological background: Bartosz Izbicki and Jan Janovcik. I thank them for their interesting suggestions.
A musicology en acte relates all different aspects of construction and analysis to the concrete performance and its effects. We believe that the performance of a work is not the problematic and uncertain endpoint of a process, but rather the starting point itself of a research process that is not separate from an actual execution, in this sense always linked to it.
The important contribution of Adrian Sîrbu is situated in the aspects of how meaning and performance, context and liturgy, what is written down and what is performed and how it could be performed with implications for the understanding of the motet, are all connected: separating one of these elements is changing the whole. Another aspect of this qualitative analysis is the idea of the image: a word or a quantity of words is linked to a musical gesture: what appears in performance is a moving, sounding image. This process is complexified by the arrière-plan of tenor and contratenor and two simultaneous upper voices, making vibrate the simple sound image, giving it a depth structure. The upper voices of the motets are like infinite catalogues of affective possibilities of the words, combining syllabic and melismatic zones. The rhetorical way the composer uses color, pausa, etc, creating suspense and attraction, together with the help of multiple cadences, is still a huge subject of discovery. I had to think of Didi-Huberman's analysis of the figura in the context of Fra Angelico and Dominican image-making, even more if you get the impression that the troped strophes of the motets were written by a Dominican poet-theologian...
Graindelavoix will perform the whole cycle of motets in concert at Royaumont on the 11th of october 2015.
For the whole tour at the end of the year in Belgium, Gdansk and Lisbon, see the agenda.
I will present our findings at a conference of Montpellier University in the beginning of november.

WE 15 JULY 2015



We are proud to announce the online release of the new website of graindelavoix, finally. It took some time, and we apologize for the long waiting...too much work, too few people.
When not mentioned explicitly pictures on this website are from photographer Koen Broos, long time collaborator and also involved in many stagedesigns of our productions.

The plan is to keep you instantly informed with our facebook page. This is a public page, so you don't need to log in or being a member of facebook. You can visit our page without any problem just via a website browser.
On this website on the contrary, you will find more background information, more substantial texts and ideas, but also a calendar, images and sound examples.

We will try to keep the office diary on this page. The idea is to offer you an insight in the inner kitchen of our work, the embryonal state of things, the work in progress, the thoughts behind the work, feedback and comments after the events.